خانه > * واژه شناسی کردی - کرمانجی - Peyvnasî Kurmancî > مفهوم واژه ی «عمودی Vertical» در کُردی – کُرمانجی

مفهوم واژه ی «عمودی Vertical» در کُردی – کُرمانجی

در زبان فارسی برای «Vertical» واژه ی خاصی وجود ندارد و یا اگر وجود دارد رایج و مرسوم نیست؛ لذا واژه ی «عمودی» به کار می رود که واژه ای عربی است و از «عمود» به معنای «ستون» گرفته شده است. چون شکل قرار گرفتن «ستون» به صورت عمودی است.

در زبان کُردی برای بیان این مفهوم واژه هایی همچون Stûnî, Tîkî, Tîkayî, Çikî, Tîkayî و  حتی خود واژه ی Emûdî استفاده می شود و در زبان ترکی هم بعضا Dikey, Diklik به کار می رود.

Stûnî
یا ستونی از همان ستون گرفته شده است که مترادف «عمودی» است.

Çikî
از یکی از معانی واژه ی Çik به معنای «سرپا»، «ایستاده» و «استوار» می آید.
(واژه ی Çik با فعل Çik kirin و Çikandin برای خشکاندن هم به کار می رود)

نمونه ی آن در فعل Niçikandin به معنای فروکردن نهال در زمین (به حالت عمودی) است.

امّا؛ واژه های Tîkayî، Tîkî , Tîkanekî و Tîkane  از واژه ی کُردی Tîk گرفته شده اند.

واژه ی «Tîk» هم در معنای درز و شکاف و هم در معنای شیب (سربالایی و سراشیبی) خیلی تند و همچنین «Çik» یعنی فروکردن عمودی به کار می رود.

مثال:

Herwekî ku me got, şikefta Eshabê Kehf li Çiyayê Reqîm e. Ev çiya li ber gundê Dêrqamê bilind dibe. Berê bi hilkişîna hevrazekî gelek tîk re meriv dikanibû xwe bigihîne ber devê şikeftê lêbelê niha rê hatiye çêkirin û wesaît dikanin biçin ber devê şikeftê. Ew dîwarê ku dibêjin Deqyanûsî li ber devê şikeftê daye lêkirin hîn jî heye.

(Roşan Lezgîn: Cihê Rastîn Yê Eshabê Kehf, vekolînek e ku hê nehatiye weşandin, 7/2008)

در گویش کُرمانجی خراسان در برخی مناطق واژه ی «Dîkine» (که ظاهرا یک ترکیب ترکی با اسم «Tîk» است که در اینجا «Dîk» تلفظ می شود؛ Dikine) برای بیان حالت ایستاده و شبه عمودی اشیاء به کار می رود.

Li kevirê hana bifkire çere Dîkine sekiniye!

در زبان ترکی ترکیبات دیگری از جمله dikilme، diklenme و dikelme با همان ترکیب واژه ی Tîk یا Dîk که مفهوم «عمودی بودن» را می رسانند.

بعضا چنین تصور می شود که واژه ی Dîkine با توجه به حالت ایستادن «Dîk» (خروس) برای بیان بیان حالت عمودی استفاده می شود. در این مورد نیاز به بررسی بیشتر وجود دارد.

به نظر می رسد برای انتخاب واژه ای مناسب برای مفهوم «عمود» و «عمودی» واژه ی Tîk و ترکیبی مناسب و خوش آوا از آن مناسب تر از سایر واژه هاست.

#برات_قوی_اندام

#زبان #واژه_شناسی