آیین «الفه» در بین کردهای خراسان

آیین «الفه» در بین کردهای خراسانمردم شمال خراسان که با تنوع فرهنگی و زبانی شان سرمایه ای برای ایران عزیز به شمار می روند دارای اشتراکات فرهنگی فراوانی هستند که پرداختن به آنها معرفی بخشی از فرهنگ کهنسال ایران زمین است.

یکی از سنت های نیک در بین کردهای خراسان که پیش از نوروز نمود و نماد پررنگی دارد آیین «الفه» است. الفه در بین برخی اقوام ایران زمین هم رایج است که تفاوت هایی با آنچه امروز در بین کردهای خراسان مرسوم است دارد. این آیین دیرین هنوز هم در بین کردهای خراسان رایج است. الفه که بی ارتباط با واژه ی «الفت» نیست یکی از راه های پیوند قلوب و پاسداشت نیکان و نیکی ها است که این آیین در بین کردهای خراسان در چهار شب قبل از عید و به چهار الفه تقسیم می شود:

الف: الفه مرده ها

در الفه مرده ها یاد درگذشتگان گرامی داشته می شود و برای آنها قرائت قرآن صورت می گیرد و با شام که معمولا برنج است از قرآن خوانان پذیرایی می شود. علاوه بر این قرآن خوانی، برخی نیازمندان نیز بر این سفره مهمان می شوند. نکوداشت یاد رفتگان در پیش از نوروز دارای پیشینه ی تاریخی بلندی است. ایرانیان بر این باور بودند که روح رفتگان در ۱۰ روز قبل از عید به زمین می آید. هاشم  رضی در کتاب ارزنده«گاه شماری و جشن های ایران باستان» می گوید:« روان در گذشتگان(فروهرها) به مدت ده شبانه روز از جایگاه اصلی شان در آسمان به شهر و دیار و خان و مان خود فرود آمده و میان بازماندگان زندگی می کنند.»(رضی،۱۳۸۳: ۲۳۳) که برگزاری آیین الفه در بین این مردم بی ارتباط با این باورهای کهن نیست. البته علاوه بر الفه آخرین پنجشنبه سال هم، مثل بسیاری از مردم ایران زمین، مردم شمال خراسان راهی مزار رفتگان می شوند و قبل از آن راهی خانه افرادی می شوند که یکی از نزدیکان شان را در آن سال یا آن ایام از دست داده اند.

ب: الفه زنده ها

در الفه زنده ها اقوام و نزدیکان دور هم جمع شده و شب را میهمان بزرگ خانواده و ایل هستند و به شور و شادمانی می پردازند. نقالی و روایتگری پدربزرگ ها و مادر بزرگ ها زیبایی خاصی به این شب می بخشد و همه شکرگزاز خداوند هستند که نعمت سلامتی را به آنها عطا کرده است و در پایان با صرف شام به اتمام می رسد. در این شب اگر فرد محرومی در بین ایل یا آبادی باشد به صورت کاملا محرمانه و محترمانه نیازهای شان که بیشتر شامل وجه نقد، لباس، شیرینی و میوه است برطرف می شود و برخی زن های پا به سن گذاشته با تحویل ملزومات ، این مهم را برعهده می گیرند تا لحظه ی تحویل سال کسی نزد فرزندان و خانواده اش شرمنده نباشد.

ج: الفه سال کهنه

در این شب که معمولا اعضای خانواده گرد هم جمع می شوند مروری بر یک سال گذشته خویش دارند. روزهای رفته و خاطرات تلخ و شیرین را از خاطر می گذرانند و نیکی ها را تقویت کرده و تلخی ها و تلخ کامی ها را برای همیشه از ذهن پاک می کنند. این شب فرصتی برای تفکر و تدبر و عبرت از گذشته و زمانی برای برنامه ریزی در آینده است.

د: الفه سال نو

الفه سال نو شب انتظار نوروز کشیدن است. شب به پیشواز بهار رفتن. شب سنگینی ثانیه هاست. شب الفه سال نو، شب آماده شدن برای سال جدید است. این شب یکی از خاطره انگیزترین شب های سال است که اعضای خانواده با دلی لبریز مهر و امید و با لبهایی خندان انتظار آن را می کشند. در این شب علاوه بر مهیا کردن لباس های نو، اندیشه و فکر نو داشتن درس این شب پر شکوه است.

الفه سال نو شب بیدار ماندن و گره زدن سال کهنه و نو است. شب در بر نوروز گشودن و اسفند پیش پای بهار دود کردن و«ان یکاد…» بر لبها گل کردن است.آیین «الفه» در این روزگار می تواند درس مهرورزی و کمک به همنوع و نکوداشت حرمت نیکان و پاسداشت یاد رفتگان باشد.

اسماعیل حسین پور