خانه > تاریخ - Dîrok دیرۆک, فرهنگ و آداب و رسوم - Ferheng û Fûlklor فه‌رهه‌نگ و فوولکلۆر > کعبهٔ زرتشت و نام های باستانی در بین کُردهای خراسان

کعبهٔ زرتشت و نام های باستانی در بین کُردهای خراسان

کعبهٔ زرتشت و نام های باستانی در بین کُردهای خراسانکعبهٔ زرتشت نام بنای سنگی چهارگوش و پله‌داری در محوطهٔ نقش رستم در کنار روستای زنگی‌آباد شهرستان مرودشت فارس در ایران است. محوطهٔ نقش رستم علاوه بر بنای مذکور، یادمان‌هایی از عیلامیان،ماد، هخامنشیان و ساسانیان را نیز در خود جای داده‌است.
کعبهٔ زرتشت در دوره پیش  از ٔ هخامنشی ساخته شده و از نام بنا در آن دوران اطلاعی در دست نیست ولی در دورهٔ ساسانی به آن بُن خانک گفته می‌شده و نام محلی این بنا هم، کُرنای‌خانه یا نقاره‌خانه بوده و اصطلاح کعبهٔ زرتشت در دوران اخیر و از حدود قرن چهاردهم میلادی به این بنا اطلاق شده‌است.

دربارهٔ کاربرد این اتاقک، دیدگاه‌ها و تفسیرهای متفاوتی ارائه شده‌است و نمی‌توان هیچ‌کدام از آن‌ها را به قطعیت پذیرفت؛ چنان‌که برخی این برج را آتشگاه و آتشکده می‌دانند و معتقدند که این بنا، مکان روشن کردن آتش مقدس و محلی برای عبادت بوده‌است اما عده‌ای دیگر با ردّ آتشگاه بودن آن، این بنا را به دلیل شباهتش به آرامگاه کورش  و برخی از آرامگاه‌های لیکیه و کاریا، آرامگاه یکی از شاهان یا بزرگان هخامنشی می‌دانند و برخی دیگر از ایران‌شناسان این اتاقک سنگی را بنایی جهت نگهداری اسناد و کتاب‌های مقدس دانسته‌اند اما اتاقک کوچک کعبهٔ زرتشت برای نگاهداری کتابهای دینی و اسناد شاهی بسیار کوچک است. البته نظریات دیگری همچون معبدی برای ایزد آناهیتا ،میتراو یا تقویم آفتابی هم ذکر شده‌است که کمتر مورد توجه هستند.
اما مهمترین نظریه مربوط به گاهشمار و روز نگاری ان است.
این بنا دارای چهار دریچه(پنجره) و هر دریچه دارای سه پله شکستگیست که هر دریچه نشانه یک فصل و پله شکسته هاش  نشانه ماهای سال است.
این بنا دارای سی پله است که بر حسب زمان و تابش افتاب از اضلاع دریچه ها و پله شکسته ها فصل و ماه و تابش افتاب بر پله ها روز نگاری  را نشان میدهد یعنی افتاب در روز اول ماه بالاتر از پله اول نمی اید و روز سیم پایین تر از پله سیم نیست.
در اسفندماه افتاب ان تا پله بیست و پنجم بیشتر نمی اید و بدین سان پنج روز اخر سال در باستان جز تقویم سالانه محاسبه نمیشده و هر روز به یک اسمی خوانده میشده تا شروع سال جدید(نوروز).

در این گاهشمار باستانی که از زمان ظهور زرتشت و پیدایش تقویم پنج روز اخر سال بدلیل عدم تابش خورشید به پلکان بنای گاهشمار (کعبه زرتشت) پنج روز قابل شمارش نبوده لذا این پنگ شب که اخرین شبهای سال شمسی ست با نامگذاری شروع شده است.
این نامگذاری ها در بین زرتشیان هنوز هم بصورت کم رنگ مرسوم‌است ولی بین ایرانیان مسلمان  کاملااز بین رفته.

اما از انجا که ثابت شده اشو زرتشت یک پیامبر کرمانج و از کوردهای ماننا بوده این سنت بین کورد کرمانجها کاملا پا بر جاست حتی کوردهای مسلمان
این پنج روز هم اکنون هم در بین کرمانجهای خراسان بصورت نمادی از باستان تا امروز  برقرار است.
۱-علفه.
۲-برات.
۳-جر جرک.
۴-قرقرک.
۵-ژنه بی.

یاری نامه ؛تاریخ گاهشمار ایرانیان

✍علی صادقی.

بیشتر در این رابطه:

«آیین برات» و نیمه شعبان در خراسان و سایر نقاط (عید برات، روز برات، شب برات، چراغ برات …)

علفه، سنتی سبز در آستانه سال نو

زمستان (Zivistan) در باور کُردهای شمال خراسان

هَوْدَه مال (هه‌ڤده‌ مال – Hevdemal) در بین کُردهای خراسان – کُردی و فارسی

آتشبازی در سه شب پایانی چله ی کوچک Sê şevên dawiya çileya qiçik

Zivistan û baweriyên kurmancên Xorasanê li bara wê

گزارشی از کُردهای استان گیلان؛ کُرمانج های آمارلوی رودبار

آیین «الفه» در بین کردهای خراسان