خانه > تاریخ - Dîrok دیرۆک > مهاجران لهستانی در باجیگران و مشهد

مهاجران لهستانی در باجیگران و مشهد

مهاجران لهستانی در باجیگران و مشهد

مهاجرت لهستانی‌ها به ایران پیرو جنگ دوم جهانی روی داد که با وجود بی طرفی ایران، مسائل و مشکلات اقتصادی و اجتماعی زیادی برای ایران به همراه داشت. در طی سالهای ۱۳۲۰ الی ۱۳۲۳ خورشیدی بیش از ۱۵۰ هزار نفر از لهستانی‌ها برای مهاجرت به فلسطین و آفریقا، از کشور اتحاد جماهیر شوروی وارد خاک ایران شدند.

آنها در شهرهای مختلف از جمله قزوین، تهران و اصفهان و تعدادی نیز در مناطق شمالی خراسان اسکان داده شدند. بعدها تعدادی از کودکان این مهاجران به نیوزیلند انتقال داده شدند.

خسرو سینایی فیلمی ۵۹ دقیقه‌ای بنام «مرثیه گمشده» در مورد وقایع این مهاجرت در سال ۱۳۶۲ ساخته‌است که ساخت آن بدلیل مشکلات، ۱۳ سال طول کشیده‌است. وی بخاطر این فیلم، نشان افتخار «صلیب لیاقت» از رئیس جمهور وقت لهستان دریافت کرده‌است. وی در این صحنه های کاملا مستندی از روزهای ماندن این آوارگان در ایران را به تصویر کشیده است.

در اینجا دو مطلب در رابطه با مهاجران لهستانی در باجگیران و مشهد تقدیم می شود.

مهاجران لهستانی در مشهد

درسوم شهریور ۱۳۲۰ ایران ناخواسته صحنه حضور نیروهای درگیر در جنگ جهانی دوم شد. مشهد در اشغال نیروهای روسی بود و گروه‌هایی ازلهستانی ها از مرز خراسان وارد ایران شده و مدتی در مشهد اسکان داده شده بودند.

با شروع جنگ جهانی دوم در سال ۱۹۳۹م. بین شوروی و آلمان تقسیم شد. تعداد زیادی از سربازان لهستانی اسیر شده و به سیبری تبعید شدند. علاوه بر این روس‌ها حدود ۴۵ هزار نفر از زنان، کودکان و مردان از کارافتاده را از لهستان خارج کردند و در اردوگاهها ،زندانها وکارگاها به کارهای اجباری گماشتند. آواره ها از لحاظ معیشتی در سخت ترین شرایط زندگی می کردند ،کمبود غذا و امکانات بهداشتی موجب بروز بیماری‌ها در بین آنان شده بود.
در ۱۹۴۲ این عده به لهستان منتقل شدند و شماری از آنها حدود ۷۰۰ زن و کودک، از راه عشق‌آباد و مرز باجگیران در مارس ۱۹۴۲م. به ایران آمده و در اطراف مشهد برای مدتی اسکان یافتند.

این گروه ازآواره های لهستانی پیش‌تر در اردوگاه یاکوتسک (Yakutesk) به کارهای راهسازی و سنگ شکنی اشتغال داشتند. کنسولگری انگلیس در مشهد مسئول ورود آنها  به مشهد بود. سرکنسول انگلیس سر کلارمونت اسکرین (۱۹۷۴-۱۸۸۸) Sir Clarmont Skrine تصمیم داشت آنها را از راه زاهدان به هندوستان انتقال دهد.

با ورود لهستانی ها به مشهد بیماری تیفوس در شهر شیوع پیدا کرد وعده ای از مردم که با آواره ها تماس داشتند بیمار شدند. در این زمان دکتر مرتضی شیخ از پزشکان خیر شهر زحمات زیادی جهت جلوگیری از شیوع بیماری تیفوس کشید. همچنین پزشکان و دانشجویان آموزشگاه عالی بهداشت برای مدتی به نقاط مختلف خراسان رفتند تا با بیماری تیفوس و تب راجعه که تقریبا در اکثر نقاط شیوع پیدا کرده بود به مداوا بیماران بپردازند. علاوه بر  این حضور مهاجرین لهستانی در مشهد نتایج نتایج دیگری نیز همچون گسترش فحشاء و ازدیاد شپش را در پی داشت.

در اسناد، کتاب‌ و مصاحبه های تاریخ شفاهی، ازمهاجرین لهستانی با نام‌هایی چون “مهاجر،آواره وپناهنده”یاد شده است. مردم این منطقه از عبور لهستانی ها از مرز باجگیران خاطراتی دارند که در کتاب مرزداران دامنه‌ی کیسمار نوشته هاشم صادقی باجگیران بخش‌هایی از آنها آمده است.

“بین سالهای ۱۳۲۰تا۱۳۲۵، عده‌ای از روسیه به صورت خانوادگی به ایران وارد شدند که به آنها در باجگیران ،مهاجر می گفتند.در یک نوبت حدود ۲۰۰ لهستانی وارد ایران شدند.این جمعیت چند روزی در باجگیران ماندند و در انبار بزرگ گاراژ علی سنجری چمدان‌ها و ساک‌های خود راگذاشتند و مأموران شهربانی از وسایل آنها حفاظت می‌کردند. چون جایی برای زندگی چند روزه نداشتند مردم باجگیران با آنها مهربان بودند. کارهای گمرکی و قرنطینه آنهاطولانی شد و چون در باجگیران هتل و مهمانخانه وجود نداشت، آنها سرگردان بودند. باجگیرانی های متمول و آگاه، نسبت به این جمعیت پیشرفته و اروپایی به ترحم آمدند وازآنها خواستند در صورت تمایل چندروزی در منازل آنها زندگی کنند. هر خانواده باجگیری ۱۰تا ۱۵ نفر زن و مرد را به منازل خود برد و در حد امکان از آنها پذیرایی کرد.”
به قلم غلامرضا آذری خاکستر

***

***