خانه > فرهنگ و آداب و رسوم - Ferheng û Fûlklor فه‌رهه‌نگ و فوولکلۆر > هَوْدَه مال (هه‌ڤده‌ مال – Hevdemal) در بین کُردهای خراسان – کُردی و فارسی

هَوْدَه مال (هه‌ڤده‌ مال – Hevdemal) در بین کُردهای خراسان – کُردی و فارسی

هَوْدَه مال (هه‌ڤده‌ مال – Hevdemal) در بین کُردهای خراسان - کُردی و فارسیدر تقویم و سالنمای کُردهای خراسان ۱۷ شب مانده به نوروز یعنی شب ۱۳اُم اسفندماه به نام هَوْدَه مال (Hevdemal) (هفده منزل) گفته می شود. در باور کُردهای خراسان این شب شبی فرخنده و مبارک است. این شب را با خوردنی معروف آن یعنی کووماج (Kûmac) معروف آن می شناسند. در این شب کوماج (نوعی نان یا کیک ضخیم که بسته به سلیقه ی افراد از آرد و شیر و روغن زرد و … در داخل یک دیگ یا قابلمه ی بزرگ ساخته می شود) پخته می شود. در داخل خمیر کوماج یک عدد مهره ی سبز یا آبی گذاشته می شود به طوری که دیده نشود. سپس سر سفره و هنگام تقسیم کووماج بین افراد خانواده این مهره نصیب هر کدام از اعضای خانواده شود (در دهان هر کس دیده شود)، اصطلاحا او فردی با روزی و خوش یمن است.
این شب اکنون نیز در میان کُردهای خراسان و البته اقوام دیگر این منطقه نیز گرامی داشته می شود.
در مورد فلسفه ی این شب و چرائی عدد ۱۷ نظرات گوناگونی وجود دارد؛ به نظر می رسد این آئین ریشه در اعتقادات کهن چند هزارساله دارد.
کوماج و مهره ی داخل آن در میان کُردهای ایزدی در ارمنستان نیز رواج دارد. البته زمان آن نزدیک به نوروز است.
برات قوی اندام

هَوْدَه مال (هه‌ڤده‌ مال – Hevdemal) در بین کُردهای خراسان - کُردی و فارسی

Hevdemal (Hevde Mal)
Li teqwîma kurdên Xorasanê şevek hêja û pîroz heye ku jêra `Şeva Hevdemalê` (Hevde Mal) dibêjin. Ew şeva şeva 3`ê adarê (۱۳`ê meha Isfendê) ye ku ji wê şevê heta Newrozê ۱۷`ê şev dimînin. Li vê şevê xwarinek bi navê `Kûmac‘ê çê dikin. Ew xwarina xweş ku ji ard û rûn û tiştên din çê dibe visa ye ku kevaniya malê dema ku hevîra wê distirê, moriyeke bi rengê şîn yan kesk dike navê. Dema ku xwarin amade dibe û tînin ser sifrê, bi kêrê bi qasî hejamara endamên malbatê ku hazir in dikin çend beş. Her kes para xwe hiltîne û di nav dewriyê xwe da datîne û bi vî awayî dest bi xwarinê dikin. Tişta ku li vir gelek balkêş ev e ku ev morî li para her kesî be û li devê her kesî xuya bibe, bi bawera xelkê ew kesek xwedîşans û bextewar e. Dibêjin ku di sala bê da dê rozî û nêmetên Xwedê bi ser wî/ê da dibare.
Li bara vê şevê û hejmara 17’an bîr û nêrînên cûrbicûr hene;

Berat Qewîendam

Her viha

Zivistan û baweriyên kurmancên Xorasanê li bara wê

Kiloça serê salê li cem êzdiyên Ermenîstanê

نگاهی به آئین های چهارشنبه سوری در میان کُردها / (خَلَه خَلتَه ، هِکِ تی کَه ، سَر پُخُریک)

هنر در ادبیات کلاسیک و فرهنگ عامه (فولکلور) کردی – مقدمه

زمستان (Zivistan) در باور مردم کُرمانج شمال خراسان

  1. صمد
    ۱۲ اسفند ۱۳۹۴ در ۱۸:۰۶ | #1

    با درود وسلام.

    عدد ۷ چه در تصوف وچه در عرفان وچه در رسوم گذشته کرمانج ها عدد کامل است. دکتر فریدون آدمیت در کتاب ” تاریخ فکر ” خویش می نویسد : ” – عدد ۷ در میان سومریان بیانگر ۷ خردمند فرزانه ای است که از آسمان به زمین فرود آمدند تا به انسان ها دانش وصنعت ونحوه زندگی را بیاموزند.”(۱)
    وبه دلیل همین که سومریان معتقد بودند که عدد هفت عدد کامل ونشانگر هفت خردمند است آنها می پنداشتند که : ” همه ارکان تمدن آنها از سوی خدایان الهام شده است وکامل است.ودانش که سراپا الهام می باشد مقدس است….” (۲)

    شرح تفاسیر خود عدد ۷ در میان اندیشمندان کرد وکرمانج همچون شیخ شهاب الدین سهروردی و همچنین نظامی گنجوی بالاخص در کتاب هفت پیکر نظامی گنجوی ، فرصت بسیار ری می طلبد که علاقمندان می توانند به هفت پیکر نظامی که هم به نظم وهم به نثر در دسترس می باشد مراجعه فرمایند.

    اما عدد ۱۰ = عدد ده عدد کامل است . نهایت است. غرقه شدن در کاملیت است. فراتر از آن دیگر چیزی وجود ندارد.

    عدد ۱۰ در فلسفه مقام شامخی دارد. فلسفه افلوطین مبتنی بر عقول عشره است.در فلسفه مشا فارابی و ابن سینا عدد ۱۰ کامل است. عدد ۱۰ در حکمه الاشراق سهروردی ده نوری است که جهان هستی از آن پدید آمده است. جالب توجه ترین مبحث در خصوص سهروردی اندیشه محققین جدید است که می گویند : ” اندیشه سهروردی بیانگر تالمات وتفکرات مشرکانه بدوی است” (۳)

    وهمین موضوع هر پژوهشگری را که در خصوص اندیشه های کرد ها وکرمانجها ذی علاقه است به سوی خود می کشاند. که البته در خصوص سهروردی علاوه بر اینکه حکمه الاشراق وی به زبان فارسی ترجمه شده است، هم اکنون در موسسه حکمت وپژوهش در تهران تدریس نیز می شود. وکنجکاوان می توانند به این موسسه مراجعه کرده واز آن بهره مند شوند.

    اما در میان برخی از متصوفه عدد ۸ جایگزین عدد ۷ است. که می توان نقشبندیه را از این گروه دانست. چون سلسله تیموریان پیروان نقشبندیه بودند آثار بجای مانده از آنان در ابنیه ونیز در موزه ها مبتنی بر عدد ۸ است.

    بنابر این دو عدد ۷ و۱۰ در میان اندیشمندان کرد وکرمانج اهمیت شایسته ودر خور توجهی دارند.

    ولی عدد ۱۷ ( یا هوده مال ) عددی غیر مانوس است که نه با عدد ۱۰ ونه با عدد ۷ هماهنگی ندارد. ( البته با زبان ریاضی یعنی از جمع میان این دو عدد نباید به قضیه نگریست) در گذشته نه چندان ذور عدد ۱۷ در میان کرمانج ها وجود نداشت.همچنانکه امروزه در میان کرمانج های سوریه نیز عدد ۱۷ وجود ندارد.کرمانج های مدرسه نرفته ما که تحت تاثیر مدارس جدید نبودند از عدد ۱۷ استفاده نمی کردند.بلکه اظهار می داشتند ” ۷ و ۱۰ ” بنابراین عدد ۱۷ کاملا متخر است.یعنی از هنگامی که مدارس جدید در ایران آغاز به کار نمودند عدد ۱۷ وارد محاورات روزانه گردید.
    پس نباید ” هوده مال ” که غیر متعارف است باشد. یا باید ” ۷” مال باشد. ویا باید ” ۱۰ مال ” باشد. عدد ۷ ویا ۱۰ هردو رساننده معنای کاملی از اندیشه های کرمانجی هستند . اما عدد ۱۷ پیام رسان هیچ معنائی نیست.

    ………………………………………………………………………………………………………………………………..

    منابع وماخذ

    (۱ )- تاریخ فکر – اثر : دکتر فریدون آدمیت – انتشارات روشنگران – چاپ ۱۳۸۶

    و
    همچنین کتاب ” فرهنگ نامه خدایان ، دیوان ، ونماد های بین انهرین باستان – نوشته جرمی بلک – آنتونی گرین – ترجمه پیمان متین – انتشارات امیر کبیر – چاپ ۱۳۸۵

    (۲) – تاریخ صنعت واختراع جلد اول – مبانی تمدن صنعتی – اثر گروهی از کارشناسان – ویراستار موریس داما – ترجمه عبد الله ارگانی – انتشارات امیر کبیر تهران ۱۳۶۲

    (۳) – نقد وبرسی حکمت متعالیه صدرایی – نوشته دکتر یحیی یثربی –