خانه > طبیعت - Xweza - خوه‌زا > زمین لغزش به عنوان یکی از بلایای طبیعی در شمال خراسان

زمین لغزش به عنوان یکی از بلایای طبیعی در شمال خراسان

زمین لغزش به عنوان یکی از بلایای طبیعی در شمال خراسان
مجلات : جغرافیا » تحقیقات جغرافیایی » زمستان ۱۳۷۷ – شماره ۵۱ »
نویسندگان:غفوری، محمد – عاشوری، علی رضا
پایگاه مجلات تخصصی نور

دکتر محمد غفوری

دکتر علیرضا عاشوری

دانشگاه فردوسی مشهد

شماره مقاله:۴۴۵

زمین لغزش به عنوان یکی از بلایای طبیعی در شمال خراسان‏۱

(۱)-این پروژه تحقیقاتی با شماره ۳۱۳۰۳۲۵۲ از برنامه ملی تحقیقات،با حمایت مالی شورای پژوهشهای علمی کشور انجام‏ شده است که تشکر و قدردانی می‏گردد.

مقدمه

حوادث طبیعی غیرمترقبه خطرهایی جدی برای توسعه کشورها دربردارند.زیرا سرمایه‏گذاریهای بلند مدت را دچار مشکل کرده و اوضاع و وضعیّت زیست‏محیطی را مختل‏ می‏کنند.نگرشی به انواع حوادث غیرمترقبه نشان می‏دهد که زمین لغزش پس از زلزله مهمترین‏ عامل خسارت است.این پدیده به دلیل شرایط خاص زمین‏شناسی،توپوگرافی و آب‏وهوایی‏ هرساله در نقاط مختلف کشورمان خسارات قابل‏توجهی ایجاد می‏کتد.بر اساس گزارش‏ یونسکو ۸۴ % از خسارات و تلفات وارده بر اثر حوادث طبیعی مربوط به زلزله و ۱۴ % مربوط به‏ زمین لغزش می‏باشد (ITC 1984) .در برخی از استانها از جمله خراسان،زمین لغزش به عنوان‏ مؤثرترین عامل در تخریب اراضی کشاورزی،خانه‏های مکسونی،جاده‏های استراتژیک و مواصلاتی و در نهایت تلفات جانی و مالی محسوب می‏شود.

عدم توجه به موضوع پایداری شیبها سبب شده است تا به دنبال بارندگیهای بهاری و وقوع‏ زلزله،لغزشهایی اتفاق بیفتد که با خسارات مالی و جانی همراه هستند.لغزش روستای فتلک رودبار به‏ دنبال وقوع زلزله ۱۳۶۹ و لغزش روستای آبیکار فارسان در فروردین ۱۳۷۷ به دنبال بارندگیهای فراوان‏ که منجر به نابودی کامل این دو روستا و تلفات جانی ناگواری شدند از آن جمله‏اند.(شعاعی ۱۳۷۷).

نواحی شمال خراسان بویژه شهرستانهای شیروان،بجنورد نیز جزو نواحی هستند که‏ تقریبا همه‏ساله شاهد زمین لغزشهایی در ابعاد مختلف می‏باشند.بروز این حوادث که عمدة مربوط به نواحی کوهستانی و روستایی است با خسارات گوناگونی همراه می‏باشد.

در مقاله حاضر با توجه به تحقیقات انجام شده،عوامل اصلی بروز زمین لغزشهای ناحیه‏ مورد مطالعه مورد بررسی قرار گرفته و دربارهء مهمترین آنها توضیحاتی داده شده است.

زمین‏شناسی منطقه

کوههای کپه‏داغ بخش عمده‏ای از محدودهء شمالی استان خراسان از مرز افغانستان تا شرق‏ استان گلستان را دربرگرفته و به عنوان یکی از واحدهای شاخص در زمین‏شناسی ایران مطرح‏ است.حد غربی کپه‏داغ را دریای خزر و حد جنوبی آن را بطور تقریب جاده مشهد به شمال‏ تشکیل می‏دهد که به طرف غرب بخشی از جنوب جاده را نیز شامل می‏شود.حد شمالی کپه‏داغ تا جنوب کشور ترکمنستان و حد شرقی آن تا کشور افغانستان گسترش دارد.واحدهای سنگی کپه‏ داغ را عمدة سنگهای مزوزوئیک و ترشیاری تشکیل می‏دهند که حدود ۸۰۰۰ متر ضخامت دارند.

توالی رسوبی کپه‏داغ را می‏توان در دو گروه کلی واحدهای صخره‏ساز و تشکیل‏دهندهء ارتفاعات و واحدهای سنگی تشکیل‏دهندهء مورفولوژیهای پست تقسیم کرد.واحدهای‏ صخره‏ساز با تشکیل ارتفاعات،شیب توپوگرافی لازم را برای زمین لغزه‏ها به وجود می‏آورند.

واحدهای با مورفولوژی پست که عمدة از شیل و مارن تشکیل یافته و نفوذناپذیرند،علاوه‏بر تأمین توده‏های خاکی سطوح لغزشی زمین لغزه‏ها را تشکیل می‏دهند.

سازندهای آهکی مزداوند و تیرگان در کپه‏داغ گسترش وسیعی داشته و قلل مرتفع این‏ رشته کوه را تشکیل می‏دهند.از جمله،مرتفعترین قلهء کپه‏داغ در کوههای هزار مسجد،از سازند مزداوند تشکیل یافته است.سازندهای کربناتی کلات و چهل کمان در شرق و سازند ماسه‏ سنگی اتامیر در شمال غرب کپه‏داغ نیز از دیگر واحدهای صخره‏ساز کپه‏داغ می‏باشند.

واحدهای سنگی سرچشمه،سنگانه،آبدراز،آب تلخ و خانگیران که بسهولت فرسایش‏ یافته و دامنه‏های مناطق مرتفع و یا نواحی پست را تشکیل می‏دهند به علّت ترکیب شیلی و مارنی و بعضا ژیپس،حالت نفوذناپذیری داشته و سطوح لغزشی را به وجود می‏آورند.علاوه‏بر این بخشهایی از سازندهای شوریجه،اتامیر و پسته‏لیق نیز که در گسترش جانبی ترکیب شیلی‏ دارند به وجود آورنده سطوح لغزشی می‏باشند.

گرچه آن‏گونه که اشاره شد،زمینه‏ساز اصلی وقوع زمین لغزشها واحدهای سنگی منطقه‏ هستند،اما در بسیاری از موارد بخش قابل‏توجهی از توده‏های لغزشی را مواد آواری عهد حاضر تشکیل می‏دهند که روی واحدهای سنگی نفوذناپذیر را پوشانده‏اند.دراین‏حال سطح‏ لغزشی،سطح تماس مواد آواری با واحدهای سنگی نفوذناپذیر زیرین است.به عنوان مثال در زمین لغزش نامانلو بیش از ۹۰ % توده جابه‏جا شده را مواد آواری عهد حاضر تشکیل می‏دهد که روی سازند نفوذناپذیر سرچشمه در دامنه ارتفاعات متشکل از سازند تیرگان قرار گرفته‏اند.

معرفی زمین لغزشهای مهم منطقه

در دامنه‏های ارتفاعات شمالی خراسان بخصوص اطراف شهرستانهای شیروان و بجنورد،زمین لغزشهای متعددی اتفاق افتاده است.در طی مطالعات صحرایی چندین‏ زمین لغزش شناسایی و خصوصیّات آنها به تفصیل مورد بررسی قرار گرفته است.نقشهء شمارهء ۱ موقعیت جغرافیایی منطقه مورد مطالعه را نشان می‏دهد.

از عوامل مهم در ناپایداری دامنه‏های منطقه مورد مطالعه،نوع سنگها،شیب توپوگرافی و آبهای سطحی و زیرزمینی می‏باشد.سنگهای منطقه عمدة از مارن،شیل،آهک ماسه سنگ،

کنگلومرا و سنگهای تبخیری تشکیل شده‏اند.چشمه‏های متعددی در منطقه وجود دارد که نشان‏ دهندهء نم و رطوبت بالای دامنه‏ها می‏باشد.متوسط بارندگی سالیانه در استان خراسان حدود ۲۰۰ میلیمتر(ولایتی ۱۳۶۶)و در منطقهء مورد مطالعه حدود ۴۰۰ میلیمتر است(کمالی ۱۳۶۶). بررسیهای انجام شده نشان می‏دهد که فراوانی زمین لغزشها با سالهای پرباران نسبت مستقیم دارد.

قریب ۹۰ % زمین لغزشهای منطقه شیروان-بجنورد در سازندهای شوریجه و سرچشمه و همچنین واریزه‏های ناشی از آنها صورت گرفته است.سازند شوریجه از شیل،ماسه سنگ و کنگلومرا همراه با سنگ گچ و سازند سرچشمه از مارن و شیل همراه با لایه‏های نازک آهکی‏ تشکیل شده است.هر دو سازند از نظر لیتولوژی نسبت به فرسایش حساس بوده و معمولا به‏ وسیلهء لایهء ضخیمی از مواد آواری پوشیده شده‏اند.

۱-زمین لغزش اسفیدان

این زمین لغزش در تیرماه ۱۳۷۱ در جنوب شرقی شهرستان بجنورد و در مجاورت‏ روستای اسفیدان اتفاق افتاد.روستای اسفیدان در درّه‏ای به همین نام در کوههای آلاداغ و بر روی سازند شوریجه واقع است که عمدة از ماسه سنگ،کنگلومرا،شیلهای سیلیسی و رس‏ ژیپس‏دار و مارن تشیکل یافته است.این روستا با مختصات جغرافیایی ?۳۴?۵۷ طول شرقی و ?۱۹?۳۷ عرض شمالی در ارتفاع تقریبی ۱۶۰۰ متری از سطح دریا قرار دارد.

جمعیت روستا بر اساس آمار سال ۱۳۷۰ حدود ۶۸۰ خانوار و ۳۴۲۵ نفر بوده است(کاخی و همکاران ۱۳۷۴).بر اساس اظهارنظر کارشناسان دفتر فنّی کمیته آبخیرداری جهاد استان،در اثر این‏ زمین لغزش در حدود ۳۰۰۰ نهال و چندین هکتار از باغات و زمینهای مزروعی کشاورزان از بین رفته‏ و خساراتی حدود ۱۰۰ میلیون تومان(مبنای محاسبه سال ۱۳۷۱ می‏باشد)را موجب شده است.

۲-زمین لغزش درقانلو

این زمین لغزش در محل روستای قدیم درقانلو اتفاق افتاده است.این روستا جزو دهستان‏ کسبایر به مرکزیّت ارکان است که در ۵۰ کیلومتری شمال غرب بجنورد،در عرض شمالی‏ ?۲۶?۳۷ و طول شرقی ?۹?۵۷ و ارتفاع تقریبی ۱۲۰۰ متر از سطح دریا قرار دارد.جمعیت روستا ۷۸۰ نفر(۱۵۳ خانوار)و فعالیّت عمدهء آنها کشاورزی و باغداری(انگور)و دامداری است.

از واحدهای سنگی عمده‏ای که در ساختار کلی منطقه نقش اساسی دارند از قدیم به‏ جدید سازندهای تیرگان و سرچشمه و رسوبات نئوژن و کواترنر را می‏توان نام برد.از نظر زمین‏شناسی مهندسی،بررسیهای انجام شده نشان می‏دهد که حرکت و لغزش مواد آواری روی‏ شیل و مارنهای سرچشمه و آهکهای تیرگان عامل اصلی مکانیزم لغزش در محدوده روستا می‏باشد.مواد آواری در اثر هوازدگی سنگهای رسوبی مانند شیل و مارنهای سازند سرچشمه و آهکهای تیرگان و رسوبات نئوژن در محل تشکیل شده‏اند.

وجود ترکهای کششی در قسمت فوقانی توده در محل روستای قدیمی و بازشدگی آن و همچنین وجود ترکهای ایجاد شده در دیوارها و پی ساختمانهای مستقر بر روی توده نشان‏دهندهء فعّال بودن توده از نظر لغزش می‏باشد.حرکت تودهء لغزشی موجب تخریب خانه‏های روستایی‏ شده بطوری‏که روستاییان مجبور به ترک خانه‏ها و سکونت در محل جدید شده‏اند.

حرکت توده لغزشی حالت پیشرونده به سمت محل روستای جدید دارد.چنانچه از حرکت توده جلوگیری نشود،لغزش به محل جدید روستا رسیده و خسارات زیادی را در پی‏ خواهد داشت.با توجه به شرایط ژئوتکنیکی منطقه و با بررسیهای همه‏جانبه‏ای که در منطقه به‏ عمل آمده،در محدودهء روستا مکان مطلوبی برای بنای روستای جدید وجود ندارد.بااین‏وجود به نظر می‏رسد محل جدید روستا که درحال‏حاضر عدهء زیادی در آن‏جا مستقر شده‏اند(کاخی‏ و غفوری ۱۳۷۶)مناسبترین مکانی است که می‏توان روستا را در آنجا ایجاد کرد.

۳-زمین لغزش شورک زیارت

این زمین لغزش در روستای شورک در شمال غرب شیروان به وقوع پیوسته است. نخستین حرکات آن در سال ۱۳۴۹ رخ داده است(آریایی ۱۳۴۹).لغزش اواخر فروردین ماه‏ ۱۳۷۰ باعث خراب شدن روستا و آواره شدن ساکنین آن گردیده(کریمی مقدم و همکاران‏ ۱۳۷۶).این روستا در ۱۸ کیلومتری شمال غرب شیروان در دامنهء درّه‏ای گسلی و بر روی سازند سنگانه شامل شیل،مارن،آهک مارنی همراه با رس و ژیپس قرار دارد(آریایی،۱۳۴۹).

با توجه به مطالعات میدانی عوامل مؤثر در این زمین لغزش،شیب دامنه،هم‏جهت بودن‏ شیب لایه‏ها با شیب توپوگرافی،بارندگی شدید در فروردین ماه ۱۳۷۰ و لیتولوژی خاص منطقه

بوده است.منطقهء لغزشی حدود ۱۰ کیلومترمربع وسعت دارد.به علت تخریب روستای قدیم، مردم در محل روستای جدید مستقر شده‏اند.محل جدید روستا با توجه به شرایط خاص‏ ژئوتکنیکی نیاز به بررسی و مطالعه دقیقتری دارد.برای جلوگیری از تخریب روستای جدید بایستی زهکشیهای مناسب ایجاد و از ورود فاضلاب روستا به داخل خاک جلوگیری شود.

۴-زمین لغزش نامانلو

این زمین لغزش در شرق روستای نامانلو به وقوع پیوسته است.واحدهای سنگی منطقه‏ سازندهای تیرگان و سرچشمه هستند.سازند سرچشمه از مارنها و شیلهای دارای لایه‏های‏ نازک آهکی تشکیل شده است.بخش مارنی این سازند یکی از عوامل مؤثر در بروز زمین لغزش‏ در این منطقه بوده است.

مواد آواری روی سازند سرچشمه قرار گرفته‏اند.در اثر نفوذ آب به داخل این مواد و به‏ دلیل وجود مارنهای سرچشمه در قسمت زیرین،آب روی هم جمع شده و باعث افزایش وزن‏ توده و در نتیجه لغزش آن بر روی مارنها می‏شود.زمین لغزشها در این منطقه علاوه‏بر اثرات‏ تخریبی به علت قرار گرفتن در حوضهء آبریز سد در دست احداث بارزوی شیروان از نظر مسأله‏ فرسایش و رسوب‏زایی از اهمیّت خاصی برخوردارند.ناحیهء نامانلو از جمله مناطقی است که‏ در حوضهء آبریز این سد قرار دارد.

۵-زمین لغزش اسطرخی

این زمین لغزش در درهء اسطرخی و در حدود ۲۰۰ متری پایین دست روستا اتفاق افتاده‏ است(کریمی مقدم و همکاران ۱۳۷۶).روستای اسطرخی با طول جغرافیایی ?۵?۵۷ و عرض‏ جغرافیایی ?۱۱?۳۷ و ارتفاعی حدود ۱۷۰۰ متر از سطح دریا،در ۲۵ کیلومتری جنوب‏ شهرستان شیروان در یک درّهء گسلی نسبة عمیق V شکل و در مسیر جاده خاکی شیروان به‏ اسفراین واقع شده است.تصویر شمارهء ۱ روستای اسطرخی و محدودهء زمین لغزش را نشان‏ می‏دهد.درّه دارای شیبی تند بوده و از نظر لیتولوژی از سنگهای آهکی،آهکهای مارنی،ماسه‏ سنگ و گچ مربوط به ژوراسیک فوقانی و شیل،ماسه سنگهای قهوه‏ای مایل به خاکستری،

کنگلومراو بین لایه‏های نازک سنگ گچ مربوط کرتاسه فوقانی تشکیل شده است.

نوع لیتولوژی،شیب تند دامنه،هم‏جهت بودن شیب لایه‏ها با شیب دامنه،وجود مواد واریزه‏ای حاصل از فرسایش،شستشوی پای دامنه توسط رود خانه و بارندگی از عواملی هستند که سبب ایجاد زمین لغزش در این منطقه شده‏اند.علاوه‏براین تبدیل زمینهای بایر به مزروعی و باغها و ایجاد کانالهای آبیاری در دامنه‏های شیب‏دار و آبیاری بیش‏ازحد باغها و زمین‏های‏ زراعتی در بهار و تابستان سبب نفوذ آب به داخل توده‏های آواری و تجمع آن بر روی لایه‏ نفوذناپذیر شده و لغزش را تسهیل کرده است.

۶-زمین لغزش تاتار

این زمین لغزش در محل روستای قدیمی تاتار در حدود ۲۰ کیلومتری شمال غرب

شهرستان بجنورد اتفاق افتاده است.زمین لغزش تابستان ۱۳۵۹ در این منطقه سبب تخریب‏ خانه‏ها و باغها شد.سنگ‏پی این روستا سازند سرچشمه است که مانند مقطع تیپ آن در شمال‏ شرق بجنورد(افشار حرب ۱۹۷۹ و ۱۳۷۳)از دو بخش تحتانی شامل مارنهای خاکستری، سنگهای آهکی لایه نازک و آرژیلی و بخش فوقانی شامل شیلهای خاکستری همراه با لایه‏های‏ نازک آهکی و آهکهای مارنی تشکیل شده است.این مجموعه بر روی سنگهای آهکی تیرگان‏ قرار دارد.نفوذ آب حاصل از فاضلاب روستا و آب حاصل از بارندگی در داخل توده و روی لایهء مارنی باعث کاهش اصطکاک و ایجاد لغزش در منطقه شده است.

عامل اصلی لغزش در این منطقه لیتولوژی مارنی و شیلی و آب‏وهوا بوده است.روستای‏ تاتار در نتیجهء این لغزش تخریب و خالی از سکنه شده و به محل جدید انتقال یافته است.

۷-زمین لغزش برزانلو

روستای برزانلو که به علت حرکت توده‏ای مواد،در معرض تخریب و نابودی قرار گرفته‏ در حدود ۵۰ کیلومتری جنوب غربی شهرستان بجنورد و بر روی دامنهء سست و ناپایدار کوه‏ سالوک قرار گرفته است.پی‏سنگ آن را تناوبی از لایه‏های شیلی تیره و ماسه سنگ‏های قهوه‏ای‏ رنگ سازند شمشک تشکیل داده است(غفوری و آریایی ۱۳۷۷).بر روی لایه‏های فوق الذکر رگولیتهای حاصل از فرسایش سازند شمشک با ضخامت قابل‏توجهی مشاهده می‏شود. رگولیتهای فرسایشی در شیب توپوگرافی روستا،دامنه‏ای با شیب حدود ۶۰ متمایل به جهت‏ شمال تشکیل داده‏اند.با توجه به تأثیر عوامل متعدد،مواد در دامنهء محل استقرار روستا حرکت‏ کرده و جابه‏جا شده است و بدین ترتیب خسارات عمده‏ای اعم از تخریب ساختمانها و تغییرات‏ سطحی زمینهای مزروعی و باغها به جود آورده است.

پدیده لغزش توده‏ای خاک در محوطه روستا و تپه‏های مجاور آن،ناشی از جابه‏جایی و حرکت خاکهای اشباع شده بر روی سازند شیبدار آهکی سخت و به علت نیروهای دینامیکی از قبیل فعالیّت گسلها در منطقه و کم شدن مقاومت برشی خاک در اثر جذب آب است.آبیاری‏ زمینهای مزروعی و باغهای روستا نیز باعث تشدید حرکت و تسهیل لغزش شده است.آثار این‏ لغزش به صورت ترکهای برشی در بیشتر دیوارهای باربر ساختمانهای مسکونی و سقف آنها

مشاهده می‏شود.این ترکها به مرور در حال پیشروی و گسترش می‏باشند.بطوری‏که بعضی از اهالی روستا مجبور به ترک منازل خود شده‏اند.

عوامل مؤثر بر زمین لغزش

بطورکلی عوامل مؤثر در وقوع زمین لغزشهای محدودهء مورد مطالعه را می‏توان در دو دسته عوامل طبیعی و عوامل غیرطبیعی مورد بررسی قرار داد.

۱-عوامل طبیعی

-جنس واحدهای تشکیل‏دهنده:یکی از عوامل مهم وقوع زمین لغزش در منطقهء مورد مطالعه‏ وجود سازندهایی با سنگهای نرم چون مارن،شیل ژیپس و مواد آواری می‏باشد.سازندهای مزبور عمدة سطوح لغزشی را برای حرکت توده‏ها به وجود می‏آورند.امّا مواد جابه‏جا شده را عمدة مواد آواری تشکیل می‏دهند که متشکل از مواد منفصل،غیرمتجانس و با جورشدگی بد می‏باشند.مارن‏ و شیل و مواد حاصل از فرسایش آنها به دلیل خواص مکانیکی و فیزیکی مخصوص به خود،دارای‏ حساسیّت زیادی نسبت به پدیدهء لغزش هستند.علاوه‏بر مارن و شیل وجود ژیپس و همچنین نوع‏ کانیهای رسی اهمیت زیادی در وقوع پدیدهء لغزش در منطقه دارند.

-عامل ژئومورفولوژی:شیب زیاد دامنه‏ها و هم‏جهت بودن شیب دامنه‏ها با شیب لایه‏ها و وجود مقادیر زیادی مواد فرسایشی حاصل از سنگهای تشکیل‏دهندهء دامنه‏ها یکی دیگر از عوامل مؤثر در زمین لغزشهای منطقه می‏باشد.

-بارندگی:اگرچه میزان بارندگی در منطقه خیلی زیاد نیست(۴۰۰-۳۰۰ میلیمتر در سال)ولی‏ بارندگیهای شدید در فصول پرباران مانند بهار یکی از عوامل مهم در ایجاد زمین لغزش می‏باشد.

-اثر احتمالی زمین لرزه:زلزله یکی دیگر از عوامل وقوع زمین لغزش بوده است.اگرچه به‏ علت وقوع اندک زلزله‏ها این عامل را نمی‏توان از عوامل اصلی وقوع زمین لغزش‏ها در منطقه دانست.

-پاشویی دامنه‏ها:سست بودن واحدهای موجود در منطقه باعث فرسایش و شسته شدن‏ آنها توسط آب موجود در رود خانه و سیلابهای ناگهانی شده است.این عمل در بعضی از مناطق‏ سبب برداشتن تکیه‏گاه شیبها و برهم زدن تعادل آنها و در نتیجه لغزش شده است.

۲-عوامل غیرطبیعی

-ساخت و احداث منازل مسکونی بر روی شیب دامنه:احداث منازل مسکونی بر روی‏ دامنه‏ها سبب سنگینی توده و در نتیجه لغزش آن شده است.

-عملیات راهسازی:گسترش شبکه راهها در مناطق حساس سبب حذف تکیه‏گاهها و فعّال‏ نمودن شیبها شده است.(غفوری ۱۳۷۷).

-فعالیتّهای روستایی:در سالهای اخیر به دلیل توسعه کشاورزی از طرفی و کمبود زمینهای‏ مسطح در مناطق کوهستانی از طرف دیگر،روستاییان به فعالیّتهای باغداری و کشاورزی در دامنه‏های شیبدار پرداخته‏اند.وجود آب نسبة فراوان و شیوهء نادرست آبیاری و نبود زهکش‏ مناسب و نفوذ فاضلابهای خانگی را می‏توان از عوامل دیگر لغزش در منطقه دانست.

مجموعهء عوامل طبیعی و غیرطبیعی فوق زمین لغزشهای منطقه مورد مطالعه را باعث شده‏اند.

نتیجه‏گیری

بررسی ناپایداری شیبها در شمال خراسان،منطقهء شیروان-بجنورد،نشان می‏دهد که‏ پدیده زمین لغزش از حوادث مخرّب طبیعی منطقه بوده و غالبا موجب از بین رفتن باغها و زمینهای کشاورزی و تخریب جاده‏ها،مساکن روستایی و تخریب منابع طبیعی می‏شود. خسارات مالی و جانی ناشی از زمین لغزش نقش مهمی در کاهش توان اقتصادی و تولیدی‏ روستاییان منطقه دارد.

تحقیقات انجام شده نشان می‏دهد که لیتولوژی نقش مهمی در بروز زمین لغزشهای منطقهء مورد مطالعه دارد.بیش از ۹۰ % پدیده‏های لغزشی بر روی سازند سرچشمه متشکل از مارن و شیل و سازند شوریجه متشکل از شیل و ماسه سنگ همراه با رس و گچ اتفاق افتاده است.

نوع آبیاری و درختان کشت شده نیز تأثیر زیادی بر ناپایداری دامنه‏ها دارد.ایجاد سیستمهای زهکشی سطحی و عمیق و آموزش روستاییان در مورد نوع کشت و آبیاری و ایجاد دیوارهای مصنوعی در دو طرف رود خانه از جمله عواملی هستند که می‏توانند به پایداری‏ دامنه‏هایی که دارای پتانسیل لغزش هستند کمک کنند.

منابع و مآخذ

۱-

۲-

۳-افشار حرب،عباس،زمین‏شناسی کپه‏داغ،طرح تدوین کتاب،سازمان زمین‏شناسی کشور،۱۳۷۳.

۴-آریایی،علی اصغر،«لغزش زمین و تحقق آن در ارتفاعات دره شوریک از توابع شیروان(خراسان)».مجلّه‏ دانشکده ادبیات و علوم انسانی مشهد،۱۳۴۹،سال ششم،شمارهء ۲،صفحات ۳۴۹ تا ۴۰۴.

۵-شعاعی،ضیاء الدین،«عوامل مؤثر بر تنوع رفتاری لغزشها و ضرورت رفتارسنجی ابزار حرکت شیبها»،مجموعه‏ مقالات دومین همایش ملی رانش زمین و راههای مقابله با خطرات آن،۱۳۷۷،صفحات ۲۳۵ تا ۲۴۹.

۶-غفوری،محمد،«بررسی پدیده رانش زمین در مسیر جاده مرزی کلات-درگز»،مجموعه مقالات دومین همایش‏ ملّی رانش زمین و راههای مقابله با خطرات آن،۱۳۷۷،صفحات ۱۸۱ تا ۱۹۲.

۷-غفوری،محمد،آریایی،علی اصغر،«بررسی پدیده رانش زمین در روستای برزانلو جنوب غرب شهرستان‏ بجنورد»،مجموعه مقالات دومین همایش ملی رانش زمین و راههای مقابله با خطرات آن،استانداری کردستان با همکاری‏ کمیسیون ملی یونسکو در ایران،۱۳۷۷،صفحات ۱۵۹ تا ۱۶۶.

۸-کاخی،محمد رضا و همکاران،«لغزش زمین در روستاهای کسبایر بجنورد»(گزارش منتشر نشده)،معاونت‏ پژوهشی دانشگاه فردوسی مشهد با همکاری استانداری خراسان و فرمانداری بجنورد،۱۳۷۴.

۹-کمالی،غلامعلی،«اوضاع اقلیمی استان خراسان»،فصلنامه تحقیقات جغرافیایی،۱۳۶۶،شمارهء ۴،صص ۱۲۴-۱۰۳.

۱۰-کاخی،محمد رضا و غفوری،محمد،«بررسی پدیده زمین لغزه در روستای درقانلو شهرستان بجنورد». مجموعه مقالات دومین سمینار زمین لغزه و کاهش خسارتهای آن،۱۳۷۶،وزارت فرهنگ و آموزش عالی،مؤسسه بین المللی‏ زلزله‏شناسی و مهندسی زلزله،ج ۱،صفحات ۳۴ تا ۳۹.

۱۱-کریمی مقدّم،امینی،صدر الدین،فاطمی عقدا،سید محمود و مختاری،مجید،«پژوهشی در مورد علل زمین‏ لغزش روستای شورک زیارت شهرستان شیروان».مجموعه مقالات دومین کنفرانس زمین لغزه و کاهش خسارتهای آن،۱۳۷۶، وزارت فرهنگ و آموزش عالی،مؤسسه بین المللی زلزله‏شناسی و مهندسی زلزله،ج ۱،صفحات ۸۰ تا ۹۱.

۱۲-کریمی مقدّم،امینی،صدر الدین و مختاری،مجید،پژوهشی در علل زمین لغزش روستای اسطرخی‏ شهرستان شیروان.مجموعه مقالات دومین کنفرانس زمین لغزه و کاهش خسارتهای آن،۱۳۷۶،وزارت فرهنگ و آموزش عالی، مؤسسه بین المللی زلزله‏شناسی و مهندسی زلزله،ج ۱،صفحات ۹۲ تا ۱۰۲.

۱۳-ولایتی،سعد اله،«نکاتی چند پیرامون منابع و مسایل آب استان خراسان».فصلنامه تحقیقات جغرافیایی،۱۳۶۶، سال اول،شمارهء ۴،صفحات ۸۰ تا ۱۰۲.