روستای زیدر ZIDAR

     روستای زیدر در فاصله‌ی ۶۲ کیلومتری شمال شهرستان شیروان واقع است که از طرف شمال با مرز مشترک ایران ـ شوروی و از طرف جنوب با روستای قلهک و از طرف شرق با روستای خیر‌آباد و از طرف غرب با روستای رباط در ارتباط می‌باشد این روستا دارای ۱۷۹ خانوار و ۷۹۴ نفر جمعیت است که مردمش به زبان ترکی تکلم می‌کنند زیدر جزء دهستان قوشخانه‌ی شیروان است. زیدر یکی از آبادیهای ایالت نساء خراسان قدیم بود که آثار خرابه‌های آن شهر در ۲ کیلومتری غرب روستای فعلی زیدر مشاهده می‌گردد و زیدر فعلی بعداً احداث شده است. یکی دیگر از دلایل قدمت زیدر وجود قزلرقلعه حفاظت شده در نزدیکی زیدر قدیم است که بنایی مستحکم و دژی نفوذ ناپذیر از سنگ و آجر و ساروج می‌باشد که بر قله‌ی صعب‌العبورترین کوه منطقه‌ی زیدر احداث گردیده است.

این نوع قزلرقلعه‌ها معمولاً در کنار آبادیهای بزرگ احداث می‌شد و در حملات دشمن به خصوص در زمان خوارزمشاهیان، مغولان و تیموریان و ازبکان مورد استفاده قرار می‌گرفت به طوری که دختران و زنان جوان و زیورآلات و اشیای قیمتی را قبل از حمله به آنجا منتقل می‌کردند و چند نفر از تیراندازان ماهر را نیز در سنگرگاههای اطراف قزلرقلعه می‌گماشتند تا این دژ مستحکم غیر قابل تسخیر برای دشمن باشد. این مکان بارها مورد کاوش قرار گرفته و اشیای عتیقه و پر ارزش بسیاری کشف شده است. نگارنده در مسافرتی به زیدر با اجازه‌ی مسؤولین از قزلرقلعه تاریخی آن بازدید کردم، که احداث چنین بنایی در قله کوه که فقط دارای یک راه صعب‌العبور و خطرناک بود با امکانات آن زمان واقعاً حیرت‌انگیز است. روستای زیدر زادگاه خواجه‌نورالدین محمد زیدری نسوی رئیس دیوان رسایل سلطان جلال‌الدین خوارزمشاه صاحب کتاب سیره جلال‌الدین می‌باشد.

     کوهها و دره‌های زیدر سابقاً پوشیده از جنگل سرو کوهی بود که به علت قطع بی‌رویه‌ی اشجار به صورت تنک و پوشش گیاهی نیمه مرتع در‌آمده است. کوههای کنج‌خور، قرخ‌یول و نوار مرزی و دره‌ی قوره‌زو در حوزه‌ی این روستا قرار دارد. این روستا دارای دو چشمه است که چشمه‌ی خادم آن لوله‌کشی شده و از چشمه‌ی قدیمی نیز آب مصرفی دامها تأمین می‌گردد.

     اقتصاد روستا متکی بردامداری و کشاورزی است و در حدود ۵۰۰۰ هزار گوسفند در این روستا به صورت نیمه کوچ نگهداری می‌شود که قشلاقشان مراوه‌تپه‌ی ترکمن صحراست. محصولات عمده‌ی روستا عبارتند از: فرآورده‌های دامی، گندم و جو و حبوبات و دامنه‌ی کوه و محل کاریز سابق روستا که مخروبه است مقبره‌ای وجود دارد که مورد اعتقاد مردم می‌باشد. امکانات روستای زیدر شامل: راه خاکی، دبستان، مسجد، لوله‌کشی آب، پایگاه بسیج، پاسگاه ژاندارمری، حمام، شرکت تعاونی، آسیاب و شورای ده است.

مقیمی، محمد اسماعیل، جغرافیایی تاریخی شیروان

  منبع: http://resaco.ir/