خانه > ضرب المثل کرمانجی Gotinên Pêşiyan > Gotinên Pêşiyan û Biwêj – W-X-Y-Z

Gotinên Pêşiyan û Biwêj – W-X-Y-Z

Gotinên Pêşiyan û Biwêj – W-X-Y-Z

W

War ew war e, le bihar ne ew bihar e.
Warin dewe min biken, ez jî herim dewe mîr bikem, bila mîr kevnekiraseke bide min.
Way tirmixa kure kere!
We ev hevira hin gelek ave hilîne.
Wek agire bin kaye.
Wek ase av li ser birî.
Wek ava arane.
Wek ava bin kaye ye.
Wek benîst pe ve dizeliqe.
Wek berfa spî.
Wek berxa ber bizine.
Wek berxa ber du maka.
Wek berxa ber guran.
Wek bizina ku li ber ecele xwe bireve.
Wek buka barane.
Wek çeleka ji ber golika xwe newan bibe.
Wek çeleka pel golika xwe bike.
Wek çeleka pel pizdana xwe bike.
Wek dela li ser tula.
Wek dela tu tulen we jî ber bigirî.
Wek desmala ser destan diguhure.
Wek deva du cîhî de be serjekirine.
Wek deva ji palane xwe bixwe.
Wek dîke bewext bang bide.
Wek dîware li ser buze.
Wek Eceme ku li çav penere ter bikeve.
Wek etîmen çav heke sor ketî.
Wek eyare genî ku bihn je be (te).
Wek feleka xapxapok.
Wek fira kewe.
Wek garise li ser defe.
Wek gawiran xebatkar e.
Wek gura diberî dikin.
Wek gure dev bi xwîn.
Wek gure di keriya mîhe de.
Wek gure di keviya mîhe de.
Wek guze bi jimaran.
Wek hespe Sidhana_ pas ve diçe.
Wek hirça birîndar.
Wek hirça deve geliyan.
Wek hîva çardeh salî.
Wek kefa deste xwe dizane (zanim).
Wek kefa deve seye har.
Wek kefa sabune.
Wek kere guh sist.
Wek kere ku ber ve gur bizire.
Wek kesteke hale kevir de bigirî.
Wek kevçiye nesustî xwe daveje nav.
Wek kevire bine bîre.
Wek kewen tiving li ser teqyayî.
Wek kore keç bikeve dest.
Wek kore riya kaniye nas kirî.
Wek kusiye ku qalike xwe qayîl nebe.
Wek liva nîsike, ne ber e, ne pist e.
Wek mar e, ne cîh e, ne war e.
Wek mara pe veda.
Wek mara, bi axe didebire.
Wek mare di tur de.
Wek mare pî di zik de.
Wek melaye nexeritandî._
Wek melaye nexwendî.
Wek mesa ku bikeve nav lepe kora.
Wek mesa ku li ser gamese dayne.
Wek mirîska melisok.
Wek miske ku tekeve qula mare res.
Wek muye ji mast bikisînî.
Wek pele nav gu ketî.
Wek peza ji kerî qetyayî.
Wek peza li ser diranekî biçere.
Wek pisîka pelur di ser de hursiyayî.
Wek roviye ku bendî punda mirîska bikeve.
Wek sere vepincirî.
Wek seye xwe ber barane sil bike.
Wek terale Bexdaye.
Wek teyre di mij de berî kewan de.
Wek zerika heke.
Weke guza kor e.
Weke ku tu pifî çire bikî u vemirînî.
Weke muma helandî (helya ye).
Weke nane sele du ru ye.
Weke pisîkan e, li ser piste nakeve.
Wekî hirç ji mese, derket çi ner çi me.
Wel axirî, wel aqubet.
Wexta ciwan bu ew bu çelenge siwara, wexta ku kal bu, ma li dewsa wara.
Wexta heye mevanî, wexta tunebe golikvanî.
Wexta kara ru digerîne, wexta sivre kevçiyan tîne (digerîne).
Wexta ku ez ciwan bum, bi tîr u kewan bum; ku ez kal bum, bendeware nane
sikeva bum.
Wexta nîçîra min te guye tajiya min te.
Wexte gîha bu, kes ne xuya bu, dema bu firîk, Hemo u Heso bun sirîk.
Wey le min çav bi susek xwe ve mizdayî.
Wey li qune, way li meska dosafe.
Wez weze Musa ye, fel fele Firewun (e).
Wî li min daye, ew digirî.
Wî tim dewe tirs vexwariye, çi haya wî ji dine heye?
Wisa direje ku tastiya ewran dibe (dixwe).
Wisa qirej e, mar je vedirese.
Wisa sar e, wek suka sehare.
Xwedê yar be, bela şûr dar be
Xwîn bi xwînê nayê şuştin, xwîn bi avê tête şuştin

X

Xal Xidiro, hero li viro.
Xalan xwarzî rakirin, maman birazî winda kirin.
Xate wisa dibeje, hela ka Fate çi dibeje.
Xatiya Bihare, te gileya pener xware em tev derketin bihare.
Xelayî hatiye, tu camerî jî hilatiye?
Xeletî ji piçukan, efu kirin ji mezinan.
Xelk mal u dewlete çedike, ez u Androkoloze xwe tuj dikin.
Xelke gistî girtiye yare, bexte min rebenî tene buye hewar e.
Xelke ra gul e, ji min ra sil e.
Xelke re edet e, ji min re erbet e.
Xelke re masî giro, ji xwe re kusî giro.
Xelke re pirbejo ji min re ker u gejo.
Xelo, xellas!
Xema berfe ye ku debara kasiba tune.
Xema kor e, çira wesiya.
Xemla buka, buka çuka.
Xer ji xere derbas buye.
Xer u xwesî li te barî, kevir u kuçik li min barî.
Xera ku ji te te, bila ji Xwede be.
Xew nema li piçuka, abur nema li ruye buka.
Xew xwes e li çayire, ber zinaran, le wekî mar tune be.
Xewa pir giran, meriye pir nezan.
Xezale ji ber sikevlatoke, zozan li xwe heram kir.
Xistiye benîst, deve xwe de dicu.
Xofkeso, qeda peso.
Xort revîne kera, qîza gotin: “Ya me ma bi Xwede.”
Xurte ne bi male xwe.
Xwe bi sîreke te didî, bi heft pîvazan nikarî je xilas bikî.
Xwe bidî tîzan nedî tîzan, te bidî heqe guzan.
Xwe çedike, xwe pak dike.
Xwe da rîti bu digot: “Min bi rews bison.”
Xwe daye ber bere res.
Xwe di kara xwe de, ker di nav naxire de, tu dibejî: “Ha werin xwe, ha werin xwe!”
Xwe gir dikuje.
Xwe giran digire.
Xwe je re dagirtiye.
Xwe je re dike erd u xwelî.
Xwe ne ji dere dike, ne jî vange.
Xwe serîn dike.
Xwe vedigere.
Xwe weke baz e, le neçîra wî ji xelke ra ye.
Xwe winda kiriye.
Xwe zede dibîne.
Xwede beje kane, ez bejim hane.
Xwede bike, qule çi bike?
Xwede çiyan jî tene neke.
Xwede daye, mirde zaye.
Xwede dikare qir jî bike, pir jî bike.
Xwede diya meriya dide ser zereguniya, kere Same jî berdide ser.
Xwede felen mar dizane loma dest u pe kirine zik da.
Xwede gir bide te, neynuka jî ji te bistîne.
Xwede got: “Xwe bisitirîne ku ez stareke li ser te bikim.”
Xwede gotiye: “Dewara xwe bi lingekî gireide, se lingan jî bispere min.
Xwede gotiye: “Ka te eyba xwe vesartiye ku tu eyba hevale xwe dibejî?”
Xwede gotiye: “Xwe ji ber diyare ketî bidin alî.”
Xwede kor kiriye, pel agire sor kiriye.
Xwede ku da yekî, gere bizanibe bixwe.
Xwede ku mirov kor dike, mirov linge xwe li kodika xwe dixe.
Xwede mirov ji hespe peya neke, li kere siwar neke.
Xwede nede dijmine min.
Xwede nede serme.
Xwede wan (me, wî/ we) xwedî dike.
Xwedî kir bi deste xwe, kir emele sere xwe.
Xwediye fise bi xwe dihese.
Xwediye gost ji dizane gost heram e, xwediye pera jî zane pere qelp in.
Xwediye kela Potike, tu xwe baveje ser jinike, sibe rabe bike sîna ge,
çeleke u golike.
Xwediye mirîska, zîrç li enîske, were male bixwe zerhevrîska.
Xwediye sebre, mîre Misire.
Xwediye seve sev nexwariye.
Xwediye skure ew e.
Xwediye xanî deng nake, kirecî lev nake.
Xwelî li axe, çaxe piskul bu malxe.
Xwelî li wî serî, ewî ga da bi kerî.
Xwes xeber e, le min je ne bawer e.
Xwezî bi aqile pasîn.
Xwezî bi nave we ne di nav we.
Xwezî buka xelke xerîbama u min pesne mala bave xwe bida.
Xwezî mirin hebuya, kalbun u pîrbun tunebuya.
Xwezî sewiya, ne hewiya.
Xwezî virek bikira tirek ji pera bikira.
Xwezî xesu nebuna, buk bi dile xwe buna, qirç qirç benîste xwe bicuna.
Xwîn li ser de dikele.
Xwîn ser de hatiye.
Xwîn tijî çav(an) buye.
Xwîna xwe kiriye kevçî, raberî min dike.
Xwîne di ber neynukan de avet (avetiye).
Xwîne pe girtiye.

Y

Ya dile min bila dile min de bimîne.
Ya ji min we da, ye min te da.
Ya ku hat bîra min, hat sere min.
Ya ku xwede dizane çi ji qulan veserim?
Ya mera lehatin.
Ya zare te ji min re, ya dile te ji te re.
Yan eshed, yan nan u to.
Yan mam, yan xal.
Yare diya min yekbana mine bi dendiken behîva xwedî bikira.
Yare ji yare serm kir, warres ma.
Yare ji yare serm kir, zare kurîn di pesa xwe de nedît.
Ye bastir Behdîn e, ew jî hîz e, diz e u derewîn e.
Ye bi ar ji xwe fedî kir, ye bear got, ji min ditirse.
Ye bi dew çu ba ye be dew alîkarî xwest.
Ye birçî çu ciwate, ye tazî neçu.
Ye der hat ye hundir gewirand (qewitand).
Ye derewîn vala hilda, ye rast tijî hilda.
Ye dewletî keremke mele, ye kesib bimîne dere male.
Ye direve jî gazî Xwede dike, ye dide pey jî gazî Xwede dike.
Ye jinan hatin ber ara (agira), ye meran çun ber dîwaran.
Ye ku heviya yare ma, heft salan be jin ma.
Ye ku min hilnade terkiya hespe xwe ez hilnadim terkiya seye xwe.
Ye ku xebitî, nexelitî.
Ye ku xwe pesinî, tir te de nesekinî.
Ye ku zane ji xwe zane ye nizane dibe qey baqe nisîkan e.
Ye leheng (qehreman, xurt) ewe ku hesin sor bu, rahele.
Ye li bin deng nake, ye ser qare qar e.
Ye ser sekiniye, ye binî nasekine.
Ye te çilul u milul, ye min Xwede u Resul.
Yek bi male xwe, yek bi cane xwe.
Yek dimire, yek dimîne.
Yek e, le pir bi dendik e.
Yek heft salan be kiras ma, je re kiras kirîn got: “Zu bidirun” u revî ket tendure.
Yek li xwe kire duda (duduya).
Yek merî, bi hezaran xiyal.
Yek sahide dehan e.
Yeke çav belek e, qijeleyî befeyde ye.
Yeke dilî, yeke zarî, bigire baveje nava narî (agirî).
Yekî aqil, yekî din, xwe dan muyekî neqetandin.
Yekî darek da yekî bi guliskeke
Yekî du gaye wî hebun, yek nediket hundir, yek jî ji hundir dernediket.
Yekî je distinî bi dehan je xelas nabî.
Yekî Qerazî, yekî Berazî, ji hevdu re bune xal u xwarzî.
Yekî ra jî ho, hezarî ra jî ho.
Yekî re gotin: “Tu bext dixwazî an text?” Got: “Bext ku hebe, texte bi xwe be.”
Yekî re nifira dikî beje: “Xwede male te teke pere u pera jî di berika teke.”
Yekta nebe, duta te ra nabe.
Yê ku bi jina xwe nikare ne tu mêr e
Yê ku ji jina xwe natirse ne tu mêr e
Yek heye, bi sedî; sed heye, ne bi yekî

Z

Zad u ziwane tevli hev dike.
Zad zade miriyan e, gost goste sa ne. Got: “Xevzank bi xwe jî ji kîre filan e.”
Zane dawet e, le nizane mala ke ye.
Zar doste pist hisk.
Zaroyen du pinda, weke riya here du gunda.
Zavaye me çi zava ye, qîra sîr e li me geriya ye.
Zavaye me çi zava ye, teniya don e li me geriya ye.
Zebes e, dendik res e, çiqas xwes e.
Zer da bi zer, kirkirk jor de daser.
Zik li piste ve girtî ye.
Zik ter dibe sturiye xwe li kendalan dide.
Zik ter e, çav birçî ye.
Zik ter e, mil ser e.
Zik ter e, xew je re xer e.
Zik u pist buye yek.


Zike wî sen e. (sen buye)
Zikekî ter e, deh zikan birçî ye.
Zilam ji pîreke, gaye cot ji çeleke.
Zilam li ser kar e, pîrek li bin dar e.
Zilam zilam e, pîrek pîrek e.
Zilamek hebu, dema nane wî hebu dewe wî tunebu, dema dew hebu nan
tunebu; dema herdu jî hebun ew ne li mal bu.
Zîlike bihare, debara male.
Zilm zilma Xwede ye, ferman fermana axe ye.
Zilmkaro, dinya xwaro.
Ziman girtî, ser rehetî.
Ziman sor e, hereket kor e.
Zimane mara ber derxist.
Zimane sor e, pesî (pesiye) ne geli ye ne zihor e.
Zimane wî nebuya, qijikan we çaven wî derxistina.
Zimane xwe birî, cîhe xwe kirî.
Zimano leq-leq, seriyo teq req.
Zivir zivir, dîsa li vir.
Zivistan hat birka_ feqîran teqiya.
Zor nagîheje kere, palan dikute.
Zor zane zer zane deve tivinga mor zane.
Zotike we/ wî ji sere hefte heft bave we/ wî zedetir e.
Zu bajo, hur bajo, dur bajo, ga meesîne.
Zêr di zikaka de winda nabe
Zikê bixwe savarê divê here hawarê
Zêr zane, zor zane
Zêr zane, zor zane, devê tivinga mor zane.”

  و

وار ئه‌و وار ئه‌، له‌ بهار نه‌ ئه‌و بهار ئه‌.
وارن ده‌وه‌ من بکه‌ن، ئه‌ز ژی هه‌رم ده‌وه‌ میر بکه‌م، بلا میر که‌ڤنه‌کراسه‌که‌ بده‌ من.
وای ترمخا کوره‌ که‌ره‌!
وه‌ ئه‌ڤ هه‌ڤرا هن گه‌له‌ک ئاڤه‌ هلینه‌.
وه‌ک ئاگره‌ بن کایه‌.
وه‌ک ئاسه‌ ئاڤ ل سه‌ر بری.
وه‌ک ئاڤا ئارانه‌.
وه‌ک ئاڤا بن کایه‌ یه‌.
وه‌ک به‌نیست په‌ ڤه‌ دزه‌لقه‌.
وه‌ک به‌رفا سپی.
وه‌ک به‌رخا به‌ر بزنه‌.
وه‌ک به‌رخا به‌ر دو ماکا.
وه‌ک به‌رخا به‌ر گوران.
وه‌ک بزنا کو ل به‌ر ئه‌جه‌له‌ خوه‌ بره‌ڤه‌.
وه‌ک بوکا بارانه‌.
وه‌ک چه‌له‌کا ژ به‌ر گۆلکا خوه‌ نه‌وان ببه‌.
وه‌ک چه‌له‌کا په‌ل گۆلکا خوه‌ بکه‌.
وه‌ک چه‌له‌کا په‌ل پزدانا خوه‌ بکه‌.
وه‌ک ده‌لا ل سه‌ر تولا.
وه‌ک ده‌لا تو توله‌ن وه‌ ژی به‌ر بگری.
وه‌ک ده‌سمالا سه‌ر ده‌ستان دگوهوره‌.
وه‌ک ده‌ڤا دو جیهی ده‌ به‌ سه‌رژه‌کرنه‌.
وه‌ک ده‌ڤا ژ پالانه‌ خوه‌ بخوه‌.
وه‌ک دیکه‌ به‌وه‌خت بانگ بده‌.
وه‌ک دیواره‌ ل سه‌ر بوزه‌.
وه‌ک ئه‌جه‌مه‌ کو ل چاڤ په‌نه‌ره‌ ته‌ر بکه‌ڤه‌.
وه‌ک ئه‌تیمه‌ن چاڤ هه‌که‌ سۆر که‌تی.
وه‌ک ئه‌یاره‌ گه‌نی کو بهن ژه‌ به‌ (ته‌).
وه‌ک فه‌له‌کا خاپخاپۆک.
وه‌ک فرا که‌وه‌.
وه‌ک گارسه‌ ل سه‌ر ده‌فه‌.
وه‌ک گاوران خه‌باتکار ئه‌.
وه‌ک گورا دبه‌ری دکن.
وه‌ک گوره‌ ده‌ڤ ب خوین.
وه‌ک گوره‌ د که‌ریا میهه‌ ده‌.
وه‌ک گوره‌ د که‌ڤیا میهه‌ ده‌.
وه‌ک گوزه‌ ب ژماران.
وه‌ک هه‌سپه‌ سدهانا_ پاس ڤه‌ دچه‌.
وه‌ک هرچا بریندار.
وه‌ک هرچا ده‌ڤه‌ گه‌لیان.
وه‌ک هیڤا چارده‌ه سالی.
وه‌ک که‌فا ده‌سته‌ خوه‌ دزانه‌ (زانم).
وه‌ک که‌فا ده‌ڤه‌ سه‌یه‌ هار.
وه‌ک که‌فا سابونه‌.
وه‌ک که‌ره‌ گوه سست.
وه‌ک که‌ره‌ کو به‌ر ڤه‌ گور بزره‌.
وه‌ک که‌سته‌که‌ هاله‌ که‌ڤر ده‌ بگری.
وه‌ک که‌ڤچیه‌ نه‌سوستی خوه‌ داڤه‌ژه‌ ناڤ.
وه‌ک که‌ڤره‌ بنه‌ بیره‌.
وه‌ک که‌وه‌ن تڤنگ ل سه‌ر ته‌قیایی.
وه‌ک کۆره‌ که‌چ بکه‌ڤه‌ ده‌ست.
وه‌ک کۆره‌ ڕیا کانیه‌ ناس کری.
وه‌ک کوسیه‌ کو قالکه‌ خوه‌ قاییل نه‌به‌.
وه‌ک لڤا نیسکه‌، نه‌ به‌ر ئه‌، نه‌ پست ئه‌.
وه‌ک مار ئه‌، نه‌ جیه ئه‌، نه‌ وار ئه‌.
وه‌ک مارا په‌ ڤه‌دا.
وه‌ک مارا، ب ئاخه‌ دده‌بره‌.
وه‌ک ماره‌ د تور ده‌.
وه‌ک ماره‌ پی د زک ده‌.
وه‌ک مه‌لایه‌ نه‌خه‌رتاندی._
وه‌ک مه‌لایه‌ نه‌خوه‌ندی.
وه‌ک مه‌سا کو بکه‌ڤه‌ ناڤ له‌په‌ کۆرا.
وه‌ک مه‌سا کو ل سه‌ر گامه‌سه‌ داینه‌.
وه‌ک مریسکا مه‌لسۆک.
وه‌ک مسکه‌ کو ته‌که‌ڤه‌ قولا ماره‌ ڕه‌س.
وه‌ک مویه‌ ژ ماست بکسینی.
وه‌ک په‌له‌ ناڤ گو که‌تی.
وه‌ک په‌زا ژ که‌ری قه‌تیایی.
وه‌ک په‌زا ل سه‌ر درانه‌کی بچه‌ره‌.
وه‌ک پسیکا په‌لور د سه‌ر ده‌ هورسیایی.
وه‌ک ڕۆڤیه‌ کو به‌ندی پوندا مریسکا بکه‌ڤه‌.
وه‌ک سه‌ره‌ ڤه‌پنجری.
وه‌ک سه‌یه‌ خوه‌ به‌ر بارانه‌ سل بکه‌.
وه‌ک ته‌راله‌ به‌خدایه‌.
وه‌ک ته‌یره‌ د مژ ده‌ به‌ری که‌وان ده‌.
وه‌ک زه‌رکا هه‌که‌.
وه‌که‌ گوزا کۆر ئه‌.
وه‌که‌ کو تو پفی چره‌ بکی ئو ڤه‌مرینی.
وه‌که‌ موما هه‌لاندی (هه‌لیا یه‌).
وه‌که‌ نانه‌ سه‌له‌ دو ڕو یه‌.
وه‌که‌ پسیکان ئه‌، ل سه‌ر پسته‌ ناکه‌ڤه‌.
وه‌کی هرچ ژ مه‌سه‌، ده‌رکه‌ت چ نه‌ر چ مه‌.
وه‌ل ئاخری، وه‌ل ئاقوبه‌ت.
وه‌ختا جوان بو ئه‌و بو چه‌له‌نگه‌ سوارا، وه‌ختا کو کال بو، ما ل ده‌وسا وارا.
وه‌ختا هه‌یه‌ مه‌ڤانی، وه‌ختا تونه‌به‌ گۆلکڤانی.
وه‌ختا کارا ڕو دگه‌رینه‌، وه‌ختا سڤره‌ که‌ڤچیان تینه‌ (دگه‌رینه‌).
وه‌ختا کو ئه‌ز جوان بوم، ب تیر ئو که‌وان بوم؛ کو ئه‌ز کال بوم، به‌نده‌واره‌ نانه‌
سکه‌ڤا بوم.
وه‌ختا نیچیرا من ته‌ گویه‌ تاژیا من ته‌.
وه‌خته‌ گیها بو، که‌س نه‌ خویا بو، ده‌ما بو فریک، هه‌مۆ ئو هه‌سۆ بون سریک.
وه‌ی له‌ من چاڤ ب سوسه‌ک خوه‌ ڤه‌ مزدایی.
وه‌ی ل قونه‌، وای ل مه‌سکا دۆسافه‌.
وه‌ز وه‌زه‌ موسا یه‌، فه‌ل فه‌له‌ فره‌وون (ئه‌).
وی ل من دایه‌، ئه‌و دگری.
وی تم ده‌وه‌ ترس ڤه‌خواریه‌، چ هایا وی ژ دنه‌ هه‌یه‌؟
وسا دره‌ژه‌ کو تاستیا ئه‌وران دبه‌ (دخوه‌).
وسا قره‌ژ ئه‌، مار ژه‌ ڤه‌دره‌سه‌.
وسا سار ئه‌، وه‌ک سوکا سه‌هاره‌.
خوه‌دێ یار به‌، به‌لا شوور دار به‌
خوین ب خوینێ نایێ شوشتن، خوین ب ئاڤێ تێته‌ شوشتن

خ

خال خدرۆ، هه‌رۆ ل ڤرۆ.
خالان خوارزی ڕاکرن، مامان برازی وندا کرن.
خاته‌ وسا دبه‌ژه‌، هه‌لا کا فاته‌ چ دبه‌ژه‌.
خاتیا بهاره‌، ته‌ گله‌یا په‌نه‌ر خواره‌ ئه‌م ته‌ڤ ده‌رکه‌تن بهاره‌.
خه‌لایی هاتیه‌، تو جامه‌ری ژی هلاتیه‌؟
خه‌له‌تی ژ پچوکان، ئه‌فو کرن ژ مه‌زنان.
خه‌لک مال ئو ده‌وله‌ته‌ چه‌دکه‌، ئه‌ز ئو ئاندرۆکۆلۆزه‌ خوه‌ توژ دکن.
خه‌لکه‌ گستی گرتیه‌ یاره‌، به‌خته‌ من ڕه‌به‌نی ته‌نه‌ بویه‌ هه‌وار ئه‌.
خه‌لکه‌ ڕا گول ئه‌، ژ من ڕا سل ئه‌.
خه‌لکه‌ ڕه‌ ئه‌ده‌ت ئه‌، ژ من ڕه‌ ئه‌ربه‌ت ئه‌.
خه‌لکه‌ ڕه‌ ماسی گرۆ، ژ خوه‌ ڕه‌ کوسی گرۆ.
خه‌لکه‌ ڕه‌ پربه‌ژۆ ژ من ڕه‌ که‌ر ئو گه‌ژۆ.
خه‌لۆ، خه‌ڵاس!
خه‌ما به‌رفه‌ یه‌ کو ده‌بارا کاسبا تونه‌.
خه‌ما کۆر ئه‌، چرا وه‌سیا.
خه‌ملا بوکا، بوکا چوکا.
خه‌ر ژ خه‌ره‌ ده‌رباس بویه‌.
خه‌ر ئو خوه‌سی ل ته‌ باری، که‌ڤر ئو کوچک ل من باری.
خه‌را کو ژ ته‌ ته‌، بلا ژ خوه‌ده‌ به‌.
خه‌و نه‌ما ل پچوکا، ئابور نه‌ما ل ڕویه‌ بوکا.
خه‌و خوه‌س ئه‌ ل چایره‌، به‌ر زناران، له‌ وه‌کی مار تونه‌ به‌.
خه‌وا پر گران، مه‌ریه‌ پر نه‌زان.
خه‌زاله‌ ژ به‌ر سکه‌ڤلاتۆکه‌، زۆزان ل خوه‌ هه‌رام کر.
خستیه‌ به‌نیست، ده‌ڤه‌ خوه‌ ده‌ دجو.
خۆفکه‌سۆ، قه‌دا په‌سۆ.
خۆرت ڕه‌ڤینه‌ که‌را، قیزا گۆتن: “یا مه‌ ما ب خوه‌ده‌.”
خورته‌ نه‌ ب ماله‌ خوه‌.
خوه‌ ب سیره‌که‌ ته‌ ددی، ب هه‌فت پیڤازان نکاری ژه‌ خلاس بکی.
خوه‌ بدی تیزان نه‌دی تیزان، ته‌ بدی هه‌قه‌ گوزان.
خوه‌ چه‌دکه‌، خوه‌ پاک دکه‌.
خوه‌ دا ڕیت بو دگۆت: “من ب ڕه‌وس بسۆن.”
خوه‌ دایه‌ به‌ر به‌ره‌ ڕه‌س.
خوه‌ د کارا خوه‌ ده‌، که‌ر د ناڤ ناخره‌ ده‌، تو دبه‌ژی: “ها وه‌رن خوه‌، ها وه‌رن خوه‌!”
خوه‌ گر دکوژه‌.
خوه‌ گران دگره‌.
خوه‌ ژه‌ ڕه‌ داگرتیه‌.
خوه‌ ژه‌ ڕه‌ دکه‌ ئه‌رد ئو خوه‌لی.
خوه‌ نه‌ ژ ده‌ره‌ دکه‌، نه‌ ژی ڤانگه‌.
خوه‌ سه‌رین دکه‌.
خوه‌ ڤه‌دگه‌ره‌.
خوه‌ وه‌که‌ باز ئه‌، له‌ نه‌چیرا وی ژ خه‌لکه‌ ڕا یه‌.
خوه‌ وندا کریه‌.
خوه‌ زه‌ده‌ دبینه‌.
خوه‌ده‌ به‌ژه‌ کانه‌، ئه‌ز به‌ژم هانه‌.
خوه‌ده‌ بکه‌، قوله‌ چ بکه‌؟
خوه‌ده‌ چیان ژی ته‌نه‌ نه‌که‌.
خوه‌ده‌ دایه‌، مرده‌ زایه‌.
خوه‌ده‌ دکاره‌ قر ژی بکه‌، پر ژی بکه‌.
خوه‌ده‌ دیا مه‌ریا دده‌ سه‌ر زه‌ره‌گونیا، که‌ره‌ سامه‌ ژی به‌ردده‌ سه‌ر.
خوه‌ده‌ فه‌له‌ن مار دزانه‌ لۆما ده‌ست ئو په‌ کرنه‌ زک دا.
خوه‌ده‌ گر بده‌ ته‌، نه‌ینوکا ژی ژ ته‌ بستینه‌.
خوه‌ده‌ گۆت: “خوه‌ بسترینه‌ کو ئه‌ز ستاره‌که‌ ل سه‌ر ته‌ بکم.”
خوه‌ده‌ گۆتیه‌: “ده‌وارا خوه‌ ب لنگه‌کی گره‌ده‌، سه‌ لنگان ژی بسپه‌ره‌ من.
خوه‌ده‌ گۆتیه‌: “کا ته‌ ئه‌یبا خوه‌ ڤه‌سارتیه‌ کو تو ئه‌یبا هه‌ڤاله‌ خوه‌ دبه‌ژی؟”
خوه‌ده‌ گۆتیه‌: “خوه‌ ژ به‌ر دیاره‌ که‌تی بدن ئالی.”
خوه‌ده‌ کۆر کریه‌، په‌ل ئاگره‌ سۆر کریه‌.
خوه‌ده‌ کو دا یه‌کی، گه‌ره‌ بزانبه‌ بخوه‌.
خوه‌ده‌ کو مرۆڤ کۆر دکه‌، مرۆڤ لنگه‌ خوه‌ ل کۆدکا خوه‌ دخه‌.
خوه‌ده‌ مرۆڤ ژ هه‌سپه‌ په‌یا نه‌که‌، ل که‌ره‌ سوار نه‌که‌.
خوه‌ده‌ نه‌ده‌ دژمنه‌ من.
خوه‌ده‌ نه‌ده‌ سه‌رمه‌.
خوه‌ده‌ وان (مه‌، وی/ وه‌) خوه‌دی دکه‌.
خوه‌دی کر ب ده‌سته‌ خوه‌، کر ئه‌مه‌له‌ سه‌ره‌ خوه‌.
خوه‌دیه‌ فسه‌ ب خوه‌ دهه‌سه‌.
خوه‌دیه‌ گۆست ژ دزانه‌ گۆست هه‌رام ئه‌، خوه‌دیه‌ په‌را ژی زانه‌ په‌ره‌ قه‌لپ ئن.
خوه‌دیه‌ که‌لا پۆتکه‌، تو خوه‌ باڤه‌ژه‌ سه‌ر ژنکه‌، سبه‌ ڕابه‌ بکه‌ سینا گه‌،
چه‌له‌که‌ ئو گۆلکه‌.
خوه‌دیه‌ مریسکا، زیرچ ل ئه‌نیسکه‌، وه‌ره‌ ماله‌ بخوه‌ زه‌رهه‌ڤریسکا.
خوه‌دیه‌ سه‌بره‌، میره‌ مسره‌.
خوه‌دیه‌ سه‌ڤه‌ سه‌ڤ نه‌خواریه‌.
خوه‌دیه‌ سکوره‌ ئه‌و ئه‌.
خوه‌دیه‌ خانی ده‌نگ ناکه‌، کره‌جی له‌ڤ ناکه‌.
خوه‌لی ل ئاخه‌، چاخه‌ پسکول بو مالخه‌.
خوه‌لی ل وی سه‌ری، ئه‌وی گا دا ب که‌ری.
خوه‌س خه‌به‌ر ئه‌، له‌ من ژه‌ نه‌ باوه‌ر ئه‌.
خوه‌زی ب ئاقله‌ پاسین.
خوه‌زی ب ناڤه‌ وه‌ نه‌ د ناڤ وه‌.
خوه‌زی بوکا خه‌لکه‌ خه‌ریباما ئو من په‌سنه‌ مالا باڤه‌ خوه‌ بدا.
خوه‌زی مرن هه‌بویا، کالبون ئو پیربون تونه‌بویا.
خوه‌زی سه‌ویا، نه‌ هه‌ویا.
خوه‌زی ڤره‌ک بکرا تره‌ک ژ په‌را بکرا.
خوه‌زی خه‌سو نه‌بونا، بوک ب دله‌ خوه‌ بونا، قرچ قرچ به‌نیسته‌ خوه‌ بجونا.
خوین ل سه‌ر ده‌ دکه‌له‌.
خوین سه‌ر ده‌ هاتیه‌.
خوین تژی چاڤ(ئان) بویه‌.
خوینا خوه‌ کریه‌ که‌ڤچی، ڕابه‌ری من دکه‌.
خوینه‌ د به‌ر نه‌ینوکان ده‌ ئاڤه‌ت (ئاڤه‌تیه‌).
خوینه‌ په‌ گرتیه‌.

ی

یا دله‌ من بلا دله‌ من ده‌ بمینه‌.
یا ژ من وه‌ دا، یه‌ من ته‌ دا.
یا کو هات بیرا من، هات سه‌ره‌ من.
یا کو خوه‌ده‌ دزانه‌ چ ژ قولان ڤه‌سه‌رم؟
یا مه‌را له‌هاتن.
یا زاره‌ ته‌ ژ من ڕه‌، یا دله‌ ته‌ ژ ته‌ ڕه‌.
یان ئه‌سهه‌د، یان نان ئو تۆ.
یان مام، یان خال.
یاره‌ دیا من یه‌کبانا منه‌ ب ده‌ندکه‌ن به‌هیڤا خوه‌دی بکرا.
یاره‌ ژ یاره‌ سه‌رم کر، واڕه‌س ما.
یاره‌ ژ یاره‌ سه‌رم کر، زاره‌ کورین د په‌سا خوه‌ ده‌ نه‌دیت.
یه‌ باستر به‌هدین ئه‌، ئه‌و ژی هیز ئه‌، دز ئه‌ ئو ده‌ره‌وین ئه‌.
یه‌ ب ئار ژ خوه‌ فه‌دی کر، یه‌ به‌ئار گۆت، ژ من دترسه‌.
یه‌ ب ده‌و چو با یه‌ به‌ ده‌و ئالیکاری خوه‌ست.
یه‌ برچی چو جواته‌، یه‌ تازی نه‌چو.
یه‌ ده‌ر هات یه‌ هوندر گه‌وراند (قه‌وتاند).
یه‌ ده‌ره‌وین ڤالا هلدا، یه‌ ڕاست تژی هلدا.
یه‌ ده‌وله‌تی که‌ره‌مکه‌ مه‌له‌، یه‌ که‌سب بمینه‌ ده‌ره‌ ماله‌.
یه‌ دره‌ڤه‌ ژی گازی خوه‌ده‌ دکه‌، یه‌ دده‌ په‌ی ژی گازی خوه‌ده‌ دکه‌.
یه‌ ژنان هاتن به‌ر ئارا (ئاگرا)، یه‌ مه‌ران چون به‌ر دیواران.
یه‌ کو هه‌ڤیا یاره‌ ما، هه‌فت سالان به‌ ژن ما.
یه‌ کو من هلناده‌ ته‌رکیا هه‌سپه‌ خوه‌ ئه‌ز هلنادم ته‌رکیا سه‌یه‌ خوه‌.
یه‌ کو خه‌بتی، نه‌خه‌لتی.
یه‌ کو خوه‌ په‌سنی، تر ته‌ ده‌ نه‌سه‌کنی.
یه‌ کو زانه‌ ژ خوه‌ زانه‌ یه‌ نزانه‌ دبه‌ قه‌ی باقه‌ نسیکان ئه‌.
یه‌ له‌هه‌نگ (قه‌هره‌مان، خورت) ئه‌وه‌ کو هه‌سن سۆر بو، ڕاهه‌له‌.
یه‌ ل بن ده‌نگ ناکه‌، یه‌ سه‌ر قاره‌ قار ئه‌.
یه‌ سه‌ر سه‌کنیه‌، یه‌ بنی ناسه‌کنه‌.
یه‌ ته‌ چلول ئو ملول، یه‌ من خوه‌ده‌ ئو ڕه‌سول.
یه‌ک ب ماله‌ خوه‌، یه‌ک ب جانه‌ خوه‌.
یه‌ک دمره‌، یه‌ک دمینه‌.
یه‌ک ئه‌، له‌ پر ب ده‌ندک ئه‌.
یه‌ک هه‌فت سالان به‌ کراس ما، ژه‌ ڕه‌ کراس کرین گۆت: “زو بدرون” ئو ڕه‌ڤی که‌ت ته‌ندوره‌.
یه‌ک ل خوه‌ کره‌ دودا (دودویا).
یه‌ک مه‌ری، ب هه‌زاران خیال.
یه‌ک ساهده‌ ده‌هان ئه‌.
یه‌که‌ چاڤ به‌له‌ک ئه‌، قژه‌له‌یی به‌فه‌یده‌ یه‌.
یه‌که‌ دلی، یه‌که‌ زاری، بگره‌ باڤه‌ژه‌ ناڤا ناری (ئاگری).
یه‌کی ئاقل، یه‌کی دن، خوه‌ دان مویه‌کی نه‌قه‌تاندن.
یه‌کی داره‌ک دا یه‌کی ب گولسکه‌که‌
یه‌کی دو گایه‌ وی هه‌بون، یه‌ک نه‌دکه‌ت هوندر، یه‌ک ژی ژ هوندر ده‌رنه‌دکه‌ت.
یه‌کی ژه‌ دستنی ب ده‌هان ژه‌ خه‌لاس نابی.
یه‌کی قه‌رازی، یه‌کی به‌رازی، ژ هه‌ڤدو ڕه‌ بونه‌ خال ئو خوارزی.
یه‌کی ڕا ژی هۆ، هه‌زاری ڕا ژی هۆ.
یه‌کی ڕه‌ گۆتن: “تو به‌خت دخوازی ئان ته‌خت؟” گۆت: “به‌خت کو هه‌به‌، ته‌خته‌ ب خوه‌ به‌.”
یه‌کی ڕه‌ نفرا دکی به‌ژه‌: “خوه‌ده‌ ماله‌ ته‌ ته‌که‌ په‌ره‌ ئو په‌را ژی د به‌رکا ته‌که‌.”
یه‌کتا نه‌به‌، دوتا ته‌ ڕا نابه‌.
یێ کو ب ژنا خوه‌ نکاره‌ نه‌ تو مێر ئه‌
یێ کو ژ ژنا خوه‌ ناترسه‌ نه‌ تو مێر ئه‌
یه‌ک هه‌یه‌، ب سه‌دی؛ سه‌د هه‌یه‌، نه‌ ب یه‌کی

ز

زاد ئو زوانه‌ ته‌ڤل هه‌ڤ دکه‌.
زاد زاده‌ مریان ئه‌، گۆست گۆسته‌ سا نه‌. گۆت: “خه‌ڤزانک ب خوه‌ ژی ژ کیره‌ فلان ئه‌.”
زانه‌ داوه‌ت ئه‌، له‌ نزانه‌ مالا که‌ یه‌.
زار دۆسته‌ پست هسک.
زارۆیه‌ن دو پندا، وه‌که‌ ڕیا هه‌ره‌ دو گوندا.
زاڤایه‌ مه‌ چ زاڤا یه‌، قیرا سیر ئه‌ ل مه‌ گه‌ریا یه‌.
زاڤایه‌ مه‌ چ زاڤا یه‌، ته‌نیا دۆن ئه‌ ل مه‌ گه‌ریا یه‌.
زه‌به‌س ئه‌، ده‌ندک ڕه‌س ئه‌، چقاس خوه‌س ئه‌.
زه‌ر دا ب زه‌ر، کرکرک ژۆر ده‌ داسه‌ر.
زک ل پسته‌ ڤه‌ گرتی یه‌.
زک ته‌ر دبه‌ ستوریه‌ خوه‌ ل که‌ندالان دده‌.
زک ته‌ر ئه‌، چاڤ برچی یه‌.
زک ته‌ر ئه‌، مل سه‌ر ئه‌.
زک ته‌ر ئه‌، خه‌و ژه‌ ڕه‌ خه‌ر ئه‌.
زک ئو پست بویه‌ یه‌ک.
زکه‌ وی سه‌ن ئه‌. (سه‌ن بویه‌)
زکه‌کی ته‌ر ئه‌، ده‌ه زکان برچی یه‌.
زلام ژ پیره‌که‌، گایه‌ جۆت ژ چه‌له‌که‌.
زلام ل سه‌ر کار ئه‌، پیره‌ک ل بن دار ئه‌.
زلام زلام ئه‌، پیره‌ک پیره‌ک ئه‌.
زلامه‌ک هه‌بو، ده‌ما نانه‌ وی هه‌بو ده‌وه‌ وی تونه‌بو، ده‌ما ده‌و هه‌بو نان
تونه‌بو؛ ده‌ما هه‌ردو ژی هه‌بون ئه‌و نه‌ ل مال بو.
زیلکه‌ بهاره‌، ده‌بارا ماله‌.
زلم زلما خوه‌ده‌ یه‌، فه‌رمان فه‌رمانا ئاخه‌ یه‌.
زلمکارۆ، دنیا خوارۆ.
زمان گرتی، سه‌ر ڕه‌هه‌تی.
زمان سۆر ئه‌، هه‌ره‌که‌ت کۆر ئه‌.
زمانه‌ مارا به‌ر ده‌رخست.
زمانه‌ سۆر ئه‌، په‌سی (په‌سیه‌) نه‌ گه‌ل یه‌ نه‌ زهۆر ئه‌.
زمانه‌ وی نه‌بویا، قژکان وه‌ چاڤه‌ن وی ده‌رخستنا.
زمانه‌ خوه‌ بری، جیهه‌ خوه‌ کری.
زمانۆ له‌ق-له‌ق، سه‌ریۆ ته‌ق ڕه‌ق.
زڤر زڤر، دیسا ل ڤر.
زڤستان هات برکا_ فه‌قیران ته‌قیا.
زۆر ناگیهه‌ژه‌ که‌ره‌، پالان دکوته‌.
زۆر زانه‌ زه‌ر زانه‌ ده‌ڤه‌ تڤنگا مۆر زانه‌.
زۆتکه‌ وه‌/ وی ژ سه‌ره‌ هه‌فته‌ هه‌فت باڤه‌ وه‌/ وی زه‌ده‌تر ئه‌.
زو باژۆ، هور باژۆ، دور باژۆ، گا مه‌ئه‌سینه‌.
زێر د زکاکا ده‌ وندا نابه‌
زکێ بخوه‌ ساڤارێ دڤێ هه‌ره‌ هاوارێ
زێر زانه‌، زۆر زانه‌
زێر زانه‌، زۆر زانه‌، ده‌ڤێ تڤنگا مۆر زانه‌.”